Nieuws/Binnenland

Roep luider om heropening MH17-onderzoek

‘Den Haag móet aandringen op radarbeelden’

Door Paul Eldering en Jolande van der Graaf

Den Haag - In de bizarre kwestie van de ‘verdwenen’ radarbeelden van MH17 moet de regering volgens deskundigen en Tweede Kamerleden alsnog snoeihard aandringen om die, voor de opsporing van de daders belangrijke data te verkrijgen.

Terwijl nabestaanden wel proberen om de Oekraïense en Russische radargegevens en Amerikaanse satellietbeelden met brieven aan Obama en de VN in handen te krijgen, leunt Den Haag vooral achterover. Dit tot woede van het parlement waar overmorgen een groot aantal experts over de ramp wordt gehoord.

„Zonder uitleg is het op zijn minst vreemd dat dat Nederlandse staat zich tot dusver passief lijkt op te stellen”, vindt hoogleraar internationaal strafrecht Geert-Jan Knoops. „Zeker nu blijkt dat Nederland evenmin aanklopte bij ICAO, de organisatie die juist het mandaat heeft om de veiligheid van de luchtvaart te bevorderen.”

Ook de Leidse hoogleraar staats- en bestuursrecht Wim Voermans denkt dat Rutte ‘op de trom moet blijven roffelen’ om druk te zetten.

„Aandringen bij ICAO, bij de VS, Oekraïne en – ondanks de slechte verhoudingen – ook bij Rusland, heeft zin om die landen tot afgifte van de data te bewegen. Op een stevige uitspraak van ICAO zit niemand te wachten; geen enkel land wil in deze gevoelige zaak als paria worden beschouwd. Hier is het motto dus dat de aanhouder kan winnen.”

Dat de radaropnames in de MH17-zaak ontbreken, is uitzonderlijk. Eerder gaf het kabinet zelf aan dat er de afgelopen tien jaar in Europa geen enkele vliegramp is geweest waarbij onderzoekers die gegevens niet kregen.

De OVV is terughoudend en zegt niet te weten welke actie de regering heeft ondernomen om het verdwenen materiaal alsnog aangeleverd te krijgen. „Dat is ons niet bekend”.

Volgens Tweede Kamerlid Pieter Omtzigt (CDA) moet het kabinet al afgelopen zomer op de hoogte zijn geweest van het feit dat de rardarbeelden niet werden verstrekt. „Destijds werd het OVV-conceptrapport aan de regering gestuurd. Wij vermoeden dat Rutte het zelfs al veel eerder wist.”

Daders

De Oekraïense onderzoeksraad NBAAII verzocht de Nederlandse OVV een week na de crash om de leiding te nemen over het onderzoek naar de toedracht van de ramp. Vrijwel zeker droeg Kiev de zaak over omdat de NBAAII pas kort in zijn huidige onafhankelijke vorm bestaat en weinig ervaring heeft in het onderzoeken van vliegtuigongelukken.

De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) heeft de kennis wel, maar sloot de zaak in oktober zonder radardata omdat die „de conclusies niet zouden veranderen”.

CDA’er Omtzigt: „Dat kan zo zijn, maar de bevindingen zouden er wel preciezer op worden. Met de radar- en satellietbeelden kan tot op de vierkante kilometer worden ingezoomd op de plek waar de BUK-raket op MH17 is afgeschoten. Daarmee is justitie in het strafrechtelijk onderzoek beter in staat de daders op te sporen.”

Met de ICAO-regels en de resolutie van de VN Veiligheidsraad heeft Nederland bovendien een stevige stok achter de deur om de gegevens op te eisen.

Omtzigt: „Justitie heeft die instrumenten niet en kan straks alleen rechtshulpverzoeken indienen die betrokken landen rustig naast zich neer kunnen leggen. Het is werkelijk verbijsterend dat het kabinet geen gebruik maakt van de mogelijkheden. En het voorspelt weinig goeds voor de toekomst als er daadwerkelijk verdachten in het vizier zijn.”

Het CDA wil dat het onderzoek op de radarbeelden wordt heropend. Maar de vraag is wie dat moet doen. Na het publiceren van het OVV-eindrapport in oktober, is de overeenkomst tussen Nederland en Oekraïne ontbonden. Formeel ligt de onderzoeksmacht nu weer in Oekraïne.

De OVV doet er vaag over. „We lopen niet op een eventueel vervolgonderzoek vooruit”, aldus een woordvoerder. „Als daar aanleiding voor zou zijn, dient ICAO opnieuw te beslissen wie dat gaat doen: Oekraïne, Nederland of een ander land.”

Dwingen

In een leidende onderzoeksrol door Kiev bestaat geen enkel vertrouwen. „Dan kunnen we het vergeten”, zegt CDA’er Omtzigt. „Oekraïne gaat echt niet achter de vraag aan wat er met de Oekraïense radarbeelden is gebeurd.”

Inmiddels zwijgt de OVV in alle talen en heeft de Onderzoeksraad aangegeven ook geen vragen van de Tweede Kamer meer te beantwoorden.

Hoogleraar Wim Voermans: „De Tweede Kamer en de OVV kunnen Rusland en Oekraïne niet dwingen om met beelden over de brug te komen. Maar premier Rutte zal toch echt moeten uitleggen welke actie het kabinet tot nu toe in deze complexe situatie heeft ondernomen.”