Nieuws/Binnenland
453356
Binnenland

‘Radarbeelden MH17 verloren door trage reactie’

DEN HAAG - Een snelle reactie door de Nederlandse regering had kunnen voorkomen dat de radarbeelden van de raketaanslag op vlucht MH17 verloren gingen.

Dat zegt oud-luchtmachtgeneraal Steve Netto naar aanleiding van recente onthullingen in De Telegraaf over het ontbreken van de radargegevens. De Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) maakte eind december bekend dat Rusland én Oekraïne weigeren die data te verstrekken. Moskou beweert dat alle beelden “zijn gewist”, Kiev zegt dat bepaalde installaties uit stonden “vanwege onderhoud.”

Netto: “Als de autoriteiten in Den Haag onmiddellijk gespecialiseerde militaire en burgerluchtvaartexperts met beëdigde agenten van politie of marechaussee naar Oekraïne hadden gestuurd, hadden die experts bewijsmateriaal als radarbeelden onmiddellijk kunnen vergaren en veiligstellen.”

Talloze radars

Langs de grens met Oekraïne beschikt het Kremlin volgens de voormalige commodore en ex-jachtvlieger over talloze luchtverdediging- en rondzoek-radars. “Vanwege de oorlog in Oekraïne, maar ook omdat er in die tijd passagiersvliegtuigen vol Russische toeristen op weg naar landen als Turkije boven Oekraïne vlogen.”

Dat alle data uit de systemen zijn vernietigd, klopt volgens hem van geen kant. “Ik zeg het hard en zoals het is: de Russen liegen dat ze barsten. Dat één radarcentrale de beelden wiste, is denkbaar. Maar ze maken mij niet wijs dat dit met alle beelden gebeurde. Het Kremlin heeft geen zin om deze gegevens vrij te geven. Er zijn immers pro-Russische rebellen en Russische officieren als vermoedelijke daders bij justitie in beeld.”

Oekraïne kwam alleen aan met de zogeheten secundaire radarbeelden. Daarop zijn geen raketten en gevechtsvliegtuigen te zien. Ook Kiev maakt zich volgens Netto daarmee verdacht. “Het is vreemd dat dit land niet alle opnames afgeeft.”

Daarmee blijft het gissen naar de werkelijke aanwezigheid van burger- en legertoestellen in de lucht. Het eindrapport van de OVV vermeldt alleen drie andere vliegtuigen in de buurt van MH17; toestellen van Air India, Singapore Airlines en Eva Air.

Speculaties

Volgens Lennoc Flight Intelligence en Flightradar24 waren er tijdens de raketinslag echter meer vliegtuigen in de nabijheid. Het ging in ieder geval om een Russische Aeroflot-machine, op weg van Moskou naar Cyprus. Van meet af aan zijn er bovendien speculaties dat een Oekraïens gevechtsvliegtuig pal achter MH17 kan hebben gevlogen waardoor de straaljagerpiloot probeerde onzichtbaar te blijven voor de radar.

Volgens Netto heeft de OVV kansen laten liggen, omdat ook andere landen en de NAVO over radardata kunnen beschikken. “Ten tijde van de MH17-ramp lagen er Amerikaanse marineschepen in de Zwarte Zee, niet ver van de zuidkust van Oekraïne. Zulke oorlogsbodems zijn eveneens uitgerust met zeer sterke radarinstallaties en moeten beelden hebben. Ook daar had de OVV dus kunnen aankloppen.”

De NAVO had op 17 juli 2014 in ieder geval twee AWACS-spionagevliegtuigen met zeer geavanceerde radarapparatuur in de lucht boven Oost-Europa. Volgens de Onderzoeksraad schreef de commandant van die eenheid in een brief dat MH17 wel was gedetecteerd, maar ‘dat die vlucht al voor de crash buiten ons bereik viel.’ Verdere AWACS-informatie, aldus de OVV, was volgens deze militair niet relevant. De vraag is of de raad dat heeft kunnen controleren.

Staatsgeheim

Beelden van satellieten zijn ingezien door twee leden van de Onderzoeksraad, maar worden niet openbaar omdat ze staatsgeheim zouden zijn.

Netto: “Waarom staatsgeheim? Het gaat om een ingezoomd beeld van 20 bij 30 kilometer rond het wrak van MH17. De oorlogssituatie in Oekraïne is sinds 17 juli vorig jaar aanzienlijk veranderd, die data zijn absoluut verouderd. Strategisch belang is er niet meer. Nagenoeg zeker zijn het Amerikaanse satellietbeelden die de OVV heeft. Mijn ervaring met de Amerikanen is dat zij satellietopnames in zo’n belangrijk onderzoek ongetwijfeld declassificeren als de raad daar om vraagt.”

Voor de onderbouwing en het verifieerbaar maken van de MH17-onderzoeken zijn de opnames volgens de defensiespecialist van groot belang.

“De kans is klein dat er satellietbeelden zijn van het neerschieten van MH17. Het zou een toevalstreffer zijn als juist op dat moment een satelliet boven het gebied hing. Maar in de uren erna zijn wel opnames van het rampgebied gemaakt. Als specialisten inzoomen op de satellietbeelden van die eerste uren, kunnen zij zelfs de schroeiplek van de afgeschoten raket terugvinden. Het spreek vanzelf hoe belangrijk dat is voor het achterhalen van de waarheid in deze zaak.”