Nieuws
454314
Nieuws

Psyche en Relatie deskundige Roos Woltering

Op de barricaden, tijd voor nieuwe rolmodellen!

GEEN - Wie had er toen 'ie jong was geen held? Je grote broer of zus, lerares Ans, Superman of Pippi Langkous? Deze helden waren onze voorbeelden en door hen durfden we dingen die we misschien anders niet gedurfd zouden hebben. De helden van weleer zijn voor de meesten enkel een leuke jeugdherinnering, terwijl we (eerlijk is eerlijk) af en toe nog best een duwtje in de rug zouden kunnen gebruiken. Tijd voor nieuwe helden. Of beter gezegd: tijd voor nieuwe rolmodellen!

Weet je nog? Door Pippi durfden we net iets meer onszelf te zijn en net als bij Clark zat er onder die sullige buitenkant superpower verstopt. We wilden net zo stoer worden als onze grote zus en onder de vleugels van juf Ans ontdekten we de wijde wereld. We ontleenden kracht aan ze, het versterkte ons zelfvertrouwen en de wereld werd iets meer behapbaar als we dachten: hoe zou mijn held dit oplossen?

Een rolmodel?

Rolmodellen geven ons, net als onze helden van vroeger, meer zelfvertrouwen. Een rolmodel laat je zien hoe je je leven zou kunnen vormgeven en geeft je daarnaast ook nog het vertrouwen dat je dit zelf ook kan bereiken. Eigenlijk is een rolmodel niks anders dan een voorbeeld. Iemand van wie je kunt leren, bij wie je kunt ‘spieken’ om te zien hoe hij of zij een bepaalde situatie oplost.

Mijn eerste rolmodellen vond ik op jeugdtheaterschool Mirakel. Ik, 10 jaar, dodelijk verlegen en een tikkie apart, werd door de oudere meiden van deze theaterschool omarmd en aangemoedigd om, net als zij, mezelf te zijn op het podium. Met open mond heb ik naar ze gekeken, hoe ze floreerden op het podium, maar ook hoe ze die ene noot net niet haalden of hun tekst kwijt waren. En van zowel hun ‘slagen’ als hun ‘falen’ heb ik geleerd. Ik durf te beweren dat ik zonder deze Mirakel meiden nu niet zo graag (of misschien wel helemaal niet) volle zalen zou toespreken.

Ik keek tegen ze op, maar tegelijkertijd waren ze heel bereikbaar en daardoor was het effect op mij zo groot. Een belangrijke voorwaarde is namelijk dat we ons kunnen identificeren met ons voorbeeld. Een echt goed rolmodel is een model dat iets kan wat wij graag zouden willen leren, maar dat tegelijkertijd veel op ons lijkt. Want als zij het durven, durf ik het ook.

Rolmodellen in alle vormen en maten

Het nut van rolmodellen werd voor mij weer eens duidelijk bewezen toen mijn zoon op zijn tweede opeens een angst voor honden bleek te ontwikkelen. Hoe groter de hond, hoe groter de paniek en een wandelingetje door het bos bleek opeens een 'wat-zien-we-nou-weer-in-de-boom-om-Jack-af-te-leiden-manoeuvre' waar je U tegen zei.

Ontspannen wandelen was er niet meer bij. Alles trokken we uit de kast om hem van zijn angst af te helpen, totdat we tot de conclusie kwamen dat honden vermijden het enige was wat we op dit moment echt voor hem konden doen. Dus staken we heel veel straten over en was de Hilversumse hei voorlopig verboden terrein.

Totdat we op vakantie in het appartement naast ons een onverwachte gast hadden. Haar naam was Lisa, ze was een labrador en ze was enorm. Vermijden was duidelijk geen optie. Nou had Lisa een baasje, een Spaanse peuter (ook enorm) van nog geen 2 die overduidelijk dol was op zijn hond. Lisa werd tot vervelens toe geknuffeld en aan haar oren getrokken, maar ze gaf geen kick. En mijn zoon observeerde dit met grote ogen.

Het duurde even, maar uiteindelijk knuffelden ze samen die hele grote hond. En toen pas herinnerde ik me het onderzoek dat psycholoog Bandura al in 1967 uitvoerde. Om jonge kinderen van hun hondenfobie te ‘genezen’, moet je ze in aanraking brengen met andere jonge kinderen die onbevreesd met honden spelen. Niet een volwassene die vertelt dat de hond ‘heus niet eng is’ heeft effect, maar jonge kinderen, waarin het bange kind zich in herkent, die laten zien dat een hond echt niet eng is, zullen het andere kind van zijn hondenfobie afhelpen. Zo simpel kan het soms zijn dus. Want als hij het kan, kan ik het ook.

Sociaal leren en sociaal bewijs

De kracht van rolmodellen zit hem in de kracht van het sociaal leren en het sociale bewijs. We leren door te imiteren. We bepalen wat juist is door erachter te komen wat volgens anderen juist is. We kijken om ons heen om te zien hoe wenselijk gedrag er uit ziet en we geloven dat onze doelen realistisch zijn als we zien dat anderen deze doelen ook stellen en behalen.

Het effect van een rolmodel is het sterkt als er zoveel mogelijk overeenkomst is tussen het model en de ‘gemodelleerde’. Een goed rolmodel lijkt dus op ons. In geslacht, afkomst, leeftijd, overtuigingen en voorkeuren.

Ook in mijn coachingspraktijk gebruik ik de werking van modelleren en imiteren. Op dit moment heb ik een jonge dame in mijn coachpraktijk die gemakkelijk bloost, zeker als ze voor een groep moet spreken. Het belemmert haar en ze wil er graag vanaf, niet zo zeer van het verkleuren, als wel van het effect dat het op haar heeft. Hier over sprekend realiseert zij zich dat ze een collega heeft, die ondanks haar enorme neiging tot blozen zich daar ogenschijnlijk op geen enkele manier door laat tegenhouden in haar presentaties. Samen besluiten we dat ze deze collega gaat observeren; wat doet ze op het moment dat ze een kleur krijgt en hoe reageren mensen op haar rode wangen. En als ze dat gedaan heeft, eens een gesprek met haar aan te knopen, over dat blozen. Het heeft mijn cliënt, naast een leuk gesprek, het zelfvertrouwen gegeven dat ook zij zo ontspannen hier mee om kan gaan. Want als zij het kan, kan ik het ook.

Rolmodellen geven ons zelfvertrouwen. Ze versterken onze identiteit. Ze zorgen ervoor dat onze ambitie levend blijft. Ze geven ons een positief beeld van de toekomst en stimuleren ons in onze ontwikkeling.

Wist je dat jij ook een rolmodel bent?

Je bent altijd een stap verder dan een ander. Er komen altijd mensen achter jou in hun ontwikkeling. Een ontwikkeling die jij al hebt mogen doormaken. Door je successen en mislukkingen te delen met je omgeving, je wereld in kaart te brengen, geef je anderen de gelegenheid van jou te leren. Ze kunnen simpelweg jouw recept voor succes na doen. Ze kunnen jouw valkuilen vermijden en ongetwijfeld in nieuwe, eigen valkuilen stappen, maar net zoals een goede kok een eigen draai aan een recept geeft, het zijn eigen handtekening meegeeft, zal iemand ook jouw ervaring op zijn eigen manier kunnen gebruiken in zijn eigen leven.

Voor jouw eigen ontwikkeling heeft het ook voordelen om een rolmodel te zijn. Op de eerste plaats zijn we ons vaak niet zo bewust van alle dingen die we zelf goed kunnen. Die beschouwen we als normaal, terwijl ze echt bijzonder zijn. Door ons bewuster te worden van waar wij een voorbeeld in kunnen zijn, versterken we niet alleen de identiteit en het zelfvertrouwen van de ander, maar ook die van onszelf. Overigens zijn we niet alleen een voorbeeld in de dingen waar we goed in zijn, maar ook, en misschien wel juist, in de dingen die we zelf ooit ook lastig vonden en waarin we ontwikkeling door hebben gemaakt. De dingen die we zelf ooit geleerd hebben. En deze leerervaring kunnen we aan iemand anders overbrengen.

Wil je meer ontdekken over wat een rolmodel kan beteken voor het waarmaken van jouw ambities? Kom dan 7 mei naar Roos' workshop Be yourself, be a role model.

Lees ook:

Meer weten over Roos Woltering? Check www.rooswoltering.nl.

Een vraag voor mij? Mail me op [email protected] o.v.v. 'Vraag voor Roos Woltering'.