Nieuws/Binnenland
465013321
Binnenland

Vrees voor ’haat en ophitsing’

’Antisemitisch en terrorisme-verheerlijkend’ filmproject krijgt podium in Amsterdam

Vermeend antisemitisme overschaduwt Documenta 15 in Kassel.

Vermeend antisemitisme overschaduwt Documenta 15 in Kassel.

Amsterdam - Een omstreden filmproject dat in Duitsland als antisemitisch is bestempeld, krijgt deze week een podium in Amsterdam.

Vermeend antisemitisme overschaduwt Documenta 15 in Kassel.

Vermeend antisemitisme overschaduwt Documenta 15 in Kassel.

Het gaat om ’Tokyo Reels’ dat momenteel tot grote ophef leidt op Documenta, de vijfjaarlijkse kunsttentoonstelling in het Duitse Kassel. Het is een van de belangrijkste kunstevenementen ter wereld, maar deze editie wordt overschaduwd door beschuldigingen van antisemitisme aan het adres van de veelal activistische kunstenaars die meedoen.

De rel begon met het aantreffen van antisemitische karikaturen in tentoongestelde kunst. De organisatie schakelde een wetenschappelijke commissie in die vorige week dringend adviseerde om ’Tokyo Reels’ van het programma te schrappen. Het werk van collectief Subversive Film zou ’antisemitische en antizionistische’ propaganda bevatten, haat tegen Israël verspreiden en terrorisme verheerlijken.

Vrijdagavond zijn fragmenten niettemin te zien in expositieruimte Framer Framed in Amsterdam-Oost, waar ook de makers te gast zijn. Het is onderdeel van een nabespreking over Documenta.

Het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) maakt zich zorgen. „Kunstenaars moeten alle ruimte krijgen om hun artistieke vrijheid te beoefenen”, benadrukt Aron Vrieler. Hij onderzoekt antisemitisme en kent het onderzoek van de Duitse wetenschappers. „In een zeer kritisch bericht concluderen ze dat de film in feite propagandamateriaal gebruikt, dat geweld verheerlijkt en antisemitische elementen bevat, zonder daar iets tegenover te zetten. Er is met klem geadviseerd om het werk te contextualiseren.”

Artistieke vrijheid

„We hopen dat de organisatoren daar wel de verantwoordelijkheid nemen die met artistieke vrijheid komt”, zegt Vrieler over de Amsterdamse vertoning. „Als het bij haat en ophitsing zou blijven, doe je kunst tekort.”

Liesbeth Bik, voorzitter van de Akademie van Kunsten, reageert namens de partijen die betrokken zijn bij de vertoning van vrijdag. „De bedoeling is om een discussie op gang te brengen in Nederland over deze van oudsher belangrijke Europese tentoonstelling. We vinden dat publiek moet kunnen meepraten over het vermeend antisemitisme en andere aantijgingen”, stelt zij in een schriftelijke reactie. „Het oordeel van een wetenschappelijke commissie mag niet als consequentie hebben dat de vrijheid van de kunsten wordt ingeperkt of wordt gecensureerd.”

"’Het riekt naar complotdenken’"

Bik wijst erop dat het filmproject ook in Kassel te zien bleef. Kunstenaars die deelnemen aan Documenta kwamen namelijk massaal in verzet tegen het rapport dat zij censuur noemen. Volgens hen is de kritiek op Israël niet antisemitisch, maar vanuit anti-kolonialisme.

Vrieler: „Het discours lijkt snel uit de hand te lopen ’Bevrijd Palestina van Duits schuldgevoel!’ is een veelgehoorde leus. Het riekt naar complotdenken: alsof Palestijnen de eigenlijke slachtoffers zijn van de Holocaust, en Joden deze alleen maar misbruiken voor een soort morele chantage. Dat baart zorgen. Het is ironisch dat juist in kringen die oproepen tot sensitiviteit en wederzijds respect, er soms niet alleen lichtzinnig, maar zelfs vijandig mee wordt omgegaan als Joden en Joodse organisaties zeggen ergens antisemitisme in te herkennen.”