Nieuws/Binnenland
492232
Binnenland

TENTOONSTELLING

Schilderijen over water en lucht

Wat: tentoonstelling Wie: William Turner Waar: Rijksmuseum Twenthe, Enschede en Museum De Fundatie, Zwolle Wanneer: t/m 3 januari 2016

Aarde, lucht, water en vuur. Het oeuvre van de Engelse schilder William Turner (1775-1851) is onder te verdelen in de vier elementen. Rijksmuseum Twenthe en Museum De Fundatie hebben een tentoonstelling gemaakt rondom de beroemde kunstenaar waarbij ze elk twee elementen voor hun rekening nemen. In Enschede zien we ’aarde’ en ’lucht’, in Zwolle ligt de nadruk op ’water’ en ’vuur’.

Ambitie

Het was de ambitie van de twee musea, die vanwege financiële en logistieke redenen samenwerkten, om twee tentoonstellingen te maken die onafhankelijk van elkaar te zien zijn maar ook bij elkaar aansluiten. Die opzet is geslaagd.

Van de mistige luchten en het kolkende water waarmee Turner wereldberoemd werd zien we op beide locaties representatieve voorbeelden. De schilder wordt ’subliem’ genoemd, omdat hij gevaar en schoonheid in één beeld wist te vangen, zoals een storm op zee, een vuurspuwende vulkaan of de emotie die je voelt bij het zien van een diepe ravijn. Niet dat hij daarin helemaal de eerste was; hij liet zich inspireren door onder meer Hollandse 17e-eeuwse zeeschilders als vader en zoon Van de Velde. En een voorbeeld van een idyllisch landschap zag hij in een werk van ’onze eigen’ Aelbert Cuyp. Het is dan ook een meerwaarde dat een aantal van die voorlopers plus een groep navolgers ook aanwezig is; Turner hangt in beide tentoonstellingen tussen zielsverwanten. In Zwolle zijn dat onder andere Ludolf Bakhuizen, Caspar David Friedrich, Mesdag, Mondriaan en Armando. Spectaculair is hier ook de video ’Ozon’ van Elise van der Linden (1983), waarin je als kijker een tocht richting de ondergaande zon maakt. Het is alsof je door een werk van Turner reist.

De Engelse meester was een impressionist voordat die stroming bestond; hij reisde door heel Europa en verbeeldde altijd zijn persoonlijke interpretatie van de natuur. Monet, een van de belangrijkste impressionisten, is als het ware in zijn voetsporen getreden, zien we in Enschede. Wat in dit museum trouwens goed werkt is dat de werken van Turner zijn gemarkeerd, waardoor je in elke ruimte in één oogopslag ziet welke werken van zijn hand zijn. Soms hangen er maar een of twee Turners per zaal, wat wel wat magertjes overkomt.

Klein maar fijn zijn de schetsboekjes die in Enschede ter inzage liggen, en de mini-quarellen waarmee de tentoonstelling in Zwolle opent. Naast het sferische kleurgebruik is het bijzonder te zien hoeveel Turner kwijt kon op klein formaat.

Wolk

Opmerkelijk zijn de natuurverschijnselen die de Israëlische digitale kunstenaar Eyal Gever (1970) verbeeldt (zowel in Enschede als in Zwolle). Zoals een uit meerdere lagen opgebouwde (rook)wolk of een 3D geprinte waterval. Sublieme beelden die raken aan het werk van Turner, sterker nog: waar de kunstenaar in voortleeft.

Maaike Staffhorst