498901
Binnenland

Slag om Batavia uitgewoed

Na een dertien jaar durende vete gaat het deze week goed komen tussen scheepsbouwmeester Willem Vos (75) en de Bataviawerf in Lelystad. Morgen wordt zijn eerherstel ingezet met de presentatie in Amsterdam van drie publicaties over hemzelf én zijn levenswerk, Oost-Indiëvaarder Batavia.

Zaterdag is Vos aanwezig bij de reünie ter gelegenheid van het 30-jarige bestaan van de Bataviawerf, waar hij in 1985 eigenhandig een begin maakte met de reconstructie van het beroemde VOC-schip. En die aanwezigheid is bijzonder, want in 2002 kwam het op tragische wijze tot een breuk tussen de werf en Vos, die daarna een zelfmoordpoging deed. Gelukkig wisten vrouw Nada en zoon Jan hem op het nippertje te redden.

Afgelopen weekend gingen Vos en Bataviawerf-directeur Hans Maris voor de gelegenheid alvast samen op de foto. „Willem en wij hebben hetzelfde doel: het behouden van de Batavia,” zegt Maris. „En dat schept een band.” Er worden verzoenende woorden gesproken. Vos: „De meeste ellende is mij uiteindelijk aangedaan door de provincie en de gemeente.”

Geknoeid

„Het is tijd dat duidelijk wordt hoe er jarenlang met deze bijzondere man is geknoeid”, zegt Herman Broers van Aerie Uitgevers, die het drievoudige boekenproject samen met uitgeversmaatschappij Walburg op de markt brengt. ’Willem Vos, biografie van een scheepsbouwmeester’ is geschreven door journalist Wilfried Vonk, het boek ’De bouw van een Oost-Indiëvaarder’ is samengesteld door Willem Vos zelf en erbij verschijnt een verzamelmap met tientallen bouw- en detailtekeningen.

Vos is zelf heel blij met de drie boeken en het feit dat er weer voorzichtige contacten zijn met de werf. „Er zit nu de vijfde directeur op rij, die weet nauwelijks meer wat er allemaal is gebeurd. Bovendien is het mijn grote wens dat het goed gaat met de werf, want dan gaat het goed met de Batavia en dat is toch mijn levenswerk. En het laatste wat ik wil is een soort Calimero worden die de hele tijd roept dat hij zielig is.”

Krankzinnig

De biografie van Vonk verhaalt over het in 1985 krankzinnig geachte plan van Willem Vos om in tien jaar tijd met een groep werkloze jongeren in Lelystad een reconstructie te bouwen van de Batavia. Met een minimum aan middelen begon de geniale ambachtsman met de markante baard aan het project dat zijn levenswerk zou worden. Het scholingsproject werd al snel alom bejubeld, de publieke bewondering voor het ongekende experiment in historische scheepsbouw groeide met de dag.

Grote sponsors deden hun intrede, de werf kreeg steeds meer aandacht en bezoekers en werd een eclatant succes. Maar na een idealistisch begin veranderde het bedrijf snel in een professionele organisatie met een bestuur en bewindvoerders, de onvermijdelijke managers en honderdduizenden bezoekers per jaar. Tegen de adviezen van Vos in werd getracht het succes van de Batavia te evenaren met de bouw van een nóg groter schip, de Zeven Provinciën. Dat is uiteindelijk jammerlijk mislukt.

Vos werd aangeraden uit het bestuur te stappen en zag zichzelf terug als werknemer, die opeens te horen kreeg dat hij een mast pas op vrijdag mocht plaatsen, omdat er dan meer bezoekers waren. Uiteindelijk werd Vos na vele intriges die in een Hollywoodscript niet zouden misstaan, naar eigen zeggen „simpelweg van de werf afgeschopt, zelfs op straffe van een dwangsom”. Verbitterd trok hij zich met zijn vrouw terug in een woning op een nabijgelegen industrieterrein, vervreemd van zijn levenswerk.

Bataviawerf-directeur Hans Maris is trots dat Willem Vos samen met vrouw Nada en zoon Jan op de reünie van de werf komt: „We hopen dat het de afsluiting kan zijn van een donkere periode voor Willem én voor de medewerkers van onze werf.”