Nieuws/Buitenland
5226378
Buitenland

Afghanistan: donderdag 2 september

LIVE | Tientallen Afghaanse vrouwen protesteren in Herat tegen Taliban

Markwayne Mullin is zelfstandig afgereisd naar de regio Afghanistan om een evacuatiemissie op touw te zetten.

Markwayne Mullin is zelfstandig afgereisd naar de regio Afghanistan om een evacuatiemissie op touw te zetten.

AMSTERDAM - Chaos en angst in Afghanistan nu de radicale Taliban razendsnel het land hebben overgenomen. Tot grote ontzetting van de lokale bevolking en de internationale gemeenschap. Het leidde tot grote chaos tijdens evacuatiemissies vanuit de luchthaven in Kabul, met twee aanslagen, opgeëist door IS, als dramatisch dieptepunt. Volg hier de situatie in Afghanistan via ons liveblog.

Markwayne Mullin is zelfstandig afgereisd naar de regio Afghanistan om een evacuatiemissie op touw te zetten.

Markwayne Mullin is zelfstandig afgereisd naar de regio Afghanistan om een evacuatiemissie op touw te zetten.

Tientallen vrouwen hebben in de Afghaanse stad Herat geprotesteerd tegen het Taliban-regime. Ze uitten hun onvrede over dat zij niet mogen werken en uitgesloten worden in de vorming van een nieuwe regering. De Taliban zeiden eerder een inclusieve regering te willen vormen, maar een Taliban-leider zei in een interview met BBC Pashto dat er mogelijk geen plek voor vrouwen is in de nieuwe overheid.

De ongeveer vijftig vrouwen zeggen recht te hebben op onderwijs, werk en veiligheid. Daarnaast zegt een van de organisatoren dat de Taliban vrouwen moeten betrekken bij formatiegesprekken. De Taliban zijn bezig met het vormen van een nieuwe regering. Eerder kondigden ze al een aantal nieuwe ministers aan en naar verwachting wordt het hele nieuwe kabinet vrijdag na het middaggebed onthuld.

Kort na de machtsovername zei een woordvoerder van de radicaalislamitische Taliban dat een groep geleerden momenteel onderzoekt wat voor rechten vrouwen gaan krijgen onder het nieuwe regime. Onder het vorige Taliban-regime van 1996 tot 2001 moesten vrouwen thuis blijven, mochten zij niet werken en was ook onderwijs voor vrouwen verboden. In de stad Herat mogen meisjes momenteel wel nog naar school.

20.45 - BuZa: zo'n 600 mensen in beeld voor hulp bij verlaten Afghanistan

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft zo'n zeshonderd mensen in beeld met wie wordt gesproken over hulp bij het verlaten van Afghanistan. Het gaat om mensen waarmee het ministerie zoveel mogelijk contact probeert te houden, zegt het departement tegen het ANP. Wel benadrukt Buitenlandse Zaken dat de aantallen continu veranderen.

De groep bestaat vooral uit Nederlanders, statushouders en familieleden die in aanmerking komen voor gezinshereniging. Van deze groep zijn er ongeveer vijfhonderd mensen in beeld. Daarnaast gaat het om twee ambassademedewerkers en zo'n 23 lokale medewerkers van de Europese Unie, de NAVO of de Verenigde Naties.

Tot slot vallen 56 Afghanen onder de motie van D66-Kamerlid Salima Belhaj. Daarin wordt gevraagd om ook "medewerkers die de Nederlandse overheid hebben bijgestaan (onder meer bewakers, judiciële medewerkers, koks, chauffeurs), medewerkers van Nederlandse ontwikkelingsprojecten, mensenrechten- en in het bijzonder vrouwenrechtenverdedigers, fixers van journalisten en journalisten" bescherming en hulp te bieden.

Een speciaal belteam probeert in contact te blijven met deze groep, meldt het ministerie. Vijftig medewerkers van Buitenlandse Zaken houden zich hiermee bezig.

Inmiddels zijn 2500 mensen geëvacueerd uit Afghanistan, van wie 1600 in Nederland zijn of hierheen komen. Wel zijn er naar verluidt inmiddels 15.000 tot 16.000 meldingen van mensen die bij het departement om hulp vragen.

18.40 - Afghaanse tolken naar rechter vanwege achtergebleven familie

Een Afghaanse tolk die naar Nederland is geëvacueerd gaat naar de rechter omdat familieleden niet op de evacuatielijst van Defensie komen. Dat bevestigt advocaat Michael Ruperti na berichtgeving van het AD. Ruperti staat in totaal zes tolken bij waarvan familieleden in Afghanistan ondergedoken zitten en die op de evacuatielijst gezet willen worden.

Het verzoek aan Defensie van een van de tolken is afgewezen. Voor hem is Ruperti een procedure gestart waarin hij Defensie vraagt de familieleden binnen acht weken op de evacuatielijst te zetten. De andere vijf tolken die Ruperti bijstaat wachten nog op reactie van Defensie naar aanleiding van hun verzoek, maar de advocaat verwacht dat er nog meer rechterlijke procedures zullen volgen.

De familieleden van tolken die voor Nederland hebben gewerkt lopen gevaar in Afghanistan. „De Taliban zijn actief opzoek naar die mensen”, zegt Ruperti. Maar de nieuwe machthebbers zijn niet de enigen waarvoor de ondergedoken familieleden moeten vrezen, zegt de advocaat, want verraad ligt op de loer. „Er is geldgebrek in Kabul, dus dat brengt mensen op ideeën. De Taliban, maar ook anderen die weten dat familieleden voor Nederland hebben gewerkt en die dus kunnen denken dat zij geld waard zijn.” Voor de ontvoerde mensen wordt losgeld gevraagd.

Defensie hanteert, net als de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), het begrip ’kerngezin’ voor de beoordeling of mensen op de evacuatielijst komen. Maar dat is een verkeerd criterium volgens Ruperti. „Want alles wat daar niet toe behoort, broers en zussen, die wijzen ze af”, zegt hij. „Gevaarsetting moet het criterium zijn.”

16.50 - Afghanen kunnen weer geld halen via Western Union

De Amerikaanse geldverwerker Western Union hervat zijn diensten in Afghanistan. Afghanen in het buitenland kunnen dus weer geld naar hun landgenoten sturen via het grootste geldtransferbedrijf ter wereld. Western Union en branchegenoot MoneyGram staakten hun diensten twee weken geleden vanwege de onrust na de machtsovername door de Taliban.

De heropening van banken in Afghanistan en de wens van de VS om humanitaire hulp aan Afghanen mogelijk te maken, waren mede reden voor Western Union om internationale geldtransacties naar Afghanistan weer mogelijk te maken, zegt Jean Claude Farah, topman voor Azië, Europa, het Midden-Oosten en Afrika. Het bedrijf heeft garanties dat partnerbanken in Afghanistan kunnen uitbetalen. Het ging voorheen in de meeste gevallen om zendingen van 200 dollar of minder. De komende twee weken zijn er geen kosten aan verbonden.

De geldstroom van in het buitenland verblijvende Afghanen is een erg belangrijke inkomstenbron voor het thuisland. Vorig jaar werd 789 miljoen dollar (676 miljoen euro) verstuurd, wat overeenkomt met 4 procent van het nationale inkomen van Afghanistan. Het financiële systeem en de economie in Afghanistan lopen gevaar als de Taliban geen toegang krijgen tot de grofweg 10 miljard dollar die de vorige regering op buitenlandse rekeningen had gestald.

Het ministerie van Financiën in Washington heeft financiële instellingen toestemming gegeven voor persoonlijke geldzendingen naar Afghanistan. Daarbij speelt mee dat de Taliban in de VS als terroristisch zijn aangemerkt, waardoor transacties met die beweging taboe zijn. De Amerikaanse regering zei eerder desondanks humanitaire hulp toe te staan.

12.30 - Taliban vestigen hoop vooral op samenwerking met China

De Taliban denken na het vertrek van buitenlandse troepen uit Afghanistan economisch nauw te kunnen samenwerken met China. „China is onze belangrijkste partner”, zei Taliban-woordvoerder Zabihullah Mujahid tegen de Italiaanse krant La Repubblica. „Het is klaar om te investeren en ons land opnieuw te bouwen.”

De moslimextremisten van de Taliban hebben de afgelopen maanden vrijwel heel Afghanistan veroverd en moeten nu besluiten hoe ze het land gaan besturen. De vorige regering kreeg steun vanuit het Westen, maar westerse landen hebben de geldkraan inmiddels grotendeels dichtgedraaid.

De Taliban, die volgens ingewijden vrijdag een regering presenteren, verwachten zaken te kunnen doen met China. Mujahid zei dat de kopermijnen in zijn land met Chinese hulp gemoderniseerd kunnen worden. „Via China krijgen we toegang tot markten over de hele wereld.”

12.00 - Pakistan sluit belangrijke grensovergang met Afghanistan

Pakistan kondigt de tijdelijke sluiting aan van de grootste grensovergang met Afghanistan. Het besluit komt op een moment waarop veel Afghanen hun land proberen te ontvluchten vanwege de machtsovername van de Taliban.

Het is niet duidelijk tot wanneer de grensovergang Chaman gesloten blijft. Deze grenspost verbindt het zuidwesten van Pakistan met Spin Boldak in de Afghaanse provincie Kandahar, de geboorteplaats van de Taliban. Dagelijks vluchtten duizenden Afghanen via deze route naar Pakistan. In een dorp aan de Afghaanse kant van de grens zouden nu nog duizenden vluchtelingen zijn.

Pakistan huisvest meer dan 2,7 miljoen Afghanen die sinds de jaren 70 zijn gevlucht. De autoriteiten claimen niet meer mensen te willen en kunnen opvangen vanwege de kosten die daarbij komen kijken. De 2500 kilometer lange grens tussen Pakistan en Afghanistan telt nog circa tien grensovergangen. De op een na grootste grenspost, Torkham, is al langer gesloten vanwege de coronacrisis.

11.00 - Vliegverkeer vanuit Kabul mogelijk vrijdag al hervat

Het vliegverkeer vanaf de luchthaven van de Afghaanse hoofdstad Kabul wordt mogelijk vrijdag weer deels hervat. Dan worden naar verwachting weer binnenlandse vluchten uitgevoerd, zegt een Afghaanse luchtvaartfunctionaris tegen nieuwszender al-Jazeera.

Het duurt nog wel voordat ook weer vluchten van en naar bestemmingen in het buitenland mogelijk zijn in Kabul, verwacht de bron van al-Jazeera. De nieuwszender berichtte eerder al dat een technisch team uit Qatar de schade aan de luchthaven in kaart brengt.

Het vliegveld was de afgelopen weken het toneel van een chaotische evacuatie. Westerse landen haalden vele tienduizenden mensen weg uit Afghanistan nadat de extremistische Taliban de hoofdstad onder de voet hadden gelopen. De laatste buitenlandse militairen verlieten het vliegveld begin deze week.

In een nieuwe aflevering van de podcast Delta Tango is Afghanistan-veteraan Ludy de Vos te gast. Hoe kijkt hij terug op de missie nu de Taliban de macht hebben overgenomen?

19.15 - Afghanistan neemt regeervorm Iraanse geestelijkheid over

Afghanistan zal mogelijk worden geregeerd in de stijl van het sjiïtische buurland Iran. Talibanleider Hibatullah Akhundzada wordt geestelijk leider. Hij krijgt over alles het laatste woord. Onder hem komen wel een president en een regeringsleider of premier. De soennitische extremisten van de Taliban, die half augustus de macht overnamen, hebben dit volgens nieuwszender al-Arabiya gezegd.

De soennieten hebben geen strikte religieuze hiërarchie, zoals sjiïeten met bijvoorbeeld ayatollahs. Akhundzada wordt door de woordvoerder Bevelhebber van de gelovigen genoemd. Hij zou in die functie als geestelijk leider „deelnemen aan de islamitische regering” van het land.

In Iran greep in 1979 de aartsconservatieve sjiïtische geestelijkheid de macht. De stichter van de Islamitische Republiek, Ruhollah Khomeini (1902-1989), werd geen president, maar stond als geestelijk leider boven regering, wetgevers en rechters. Dat is nog steeds zo onder de ayatollah Ali Khamenei die zijn greep op het land alleen maar heeft verstevigd.

Indien de Taliban van Afghanistan een soennitische versie van Iran maken, lijken de recente verzoenende uitspraken van hun leiders slechts voor de show. Ze hebben herhaaldelijk betoogd dat ze met andere stromingen en stammen tot een vergelijk willen komen en gezamenlijk willen regeren. De rond de zestig jaar oude Akhundzada geldt, ondanks geringe ervaring als Talibanstrijder, als een ijzervreter in de extremistische beweging. Hij gaat er prat op dat zoons zelfmoordterroristen waren. Toch heeft hij in de zomer laten weten dat hij „intens hoopt op een politieke oplossing” van het conflict.

In 2016 werd hij leider van de beweging, maar is vrijwel nooit te zien geweest, net als de stichter van de terreurgroep, Mohammed Omar (1960-2013). Beiden zijn afkomstig uit Kandahar waar de wieg van de Taliban staat. Volgens zegslieden van de Taliban woont Akhundzada al heel lang in die stad. Hij werd bij de oprichting van de Taliban lid en was tijdens het schrikbewind van de beweging in de jaren 1996 - 2001 een gevreesd figuur in het justitieapparaat.

Na de val van het regime in 2001 ontpopte hij zich als religieuze autoriteit. Toen Talibanleider Akhtar Mansour in 2016 met een Amerikaanse drone werd omgebracht, werd Akhundzada leider van een verdeelde Taliban. Hij had onder meer concurrentie van de machtigste clan binnen de Taliban, de familie Haqqani, en van een zoon van de stichter Omar, Mohammed Yaqoob. Maar Akhundzada kon de rijen sluiten. Hij overleefde zeker twee moordaanslagen in 2012 en in 2019, beide in Pakistan.

16.26 - Britse overheid dacht dat Kabul niet zo snel zou vallen

Volgens Britse inlichtingen zou Kabul na de terugtrekking van de internationale strijdkrachten wel snel destabiliseren, maar niet dit jaar nog worden overgenomen door de Taliban. De Britse minister Dominic Raab van Buitenlandse Zaken benadrukt dat het Verenigd Koninkrijk zich wel had voorbereid op andere scenario’s.

Tijdens de terugtrekking van de internationale partners uit Afghanistan begonnen de Taliban aan een razendsnelle opmars in het land. Binnen enkele maanden viel de hoofdstad Kabul en riep de radicaalislamitische organisatie de overwinning uit.

„De algemene schatting was dat na het afronden van de terugtrekking in augustus een geleidelijke achteruitgang te zien zou zijn, maar dat het onwaarschijnlijk was dat Kabul dit jaar nog zou vallen”, zei Raab tijdens een persconferentie. Volgens hem hadden meer NAVO-landen dit idee.

Raab zegt zelf binnenkort naar de regio rond Afghanistan te gaan. Waar hij precies heen gaat heeft hij niet gezegd.

15.21 - Marechaussee te druk met Afghaanse evacués voor coronacontroles

De Koninklijke Marechaussee heeft geen capaciteit om de politie te helpen bij het in het grensgebied controleren op coronabewijzen. Dat komt „onder meer door de ontwikkelingen in Afghanistan”, laat een woordvoerder van de Marechaussee weten, waarbij het vooral druk is met instroom van de evacués.

Het ministerie van Volksgezondheid heeft daarom de Douane om bijstand gevraagd bij het controleteam in het grensgebied. Ze gaan helpen tussen 1 september en 31 oktober. De werkwijze van het controleteam blijft hetzelfde. „Het mobiele grenscontroleteam Covid-19 controleert nu drie keer per week vier uur aan de Belgische en Duitse grens. De kans bestaat dat op den duur meer controles gaan plaatsvinden”, aldus een woordvoerder van de Douane.

Sinds de controles in het grensgebied zijn er vijf coronaboetes uitgeschreven. Recente cijfers over het aantal voertuigen en personen dat is gecontroleerd zijn nog niet bekend.

14.58 - Verzekeraars verzekeren geen toestellen die naar Afghanistan gaan

Verzekeringsmaatschappijen willen vrijwel geen vliegtuigen van de burgerluchtvaart verzekeren die naar Afghanistan gaan. Het is in hun ogen te gevaarlijk nu na het vertrek van de Amerikanen uit dat land.

De extremistische Taliban hebben half augustus de hoofdstad vrijwel moeiteloos ingenomen. Ze hebben toen de VS toegestaan de luchthaven nog twee weken in handen te houden om er evacuaties uit te voeren. Die zijn maandag afgerond en naar schatting 123.000 mensen hebben sinds half augustus via de internationale luchthaven van Kabul het land in overwegend militaire vliegtuigen verlaten. De Amerikanen beheersten tot dinsdag ook het luchtruim van Afghanistan.

Er zijn vrijwel geen niet-militaire vliegtuigen meer in het luchtruim van Afghanistan geweest sinds half augustus. De Verenigde Naties hebben maandag een vlucht op Mazar-i-Sharif weten te regelen met behulp van een civiel vliegtuig van de Afghaanse luchtvaartmaatschappij Kam Air. Maar toen was er net nog Amerikaanse controle over het luchtruim. Dinsdag vloog volgens de site Flightradar24 een klein civiel toestel van Islamabad richting Mazar-i-Sharif in Noord-Afghanistan, maar vlakbij die stad keerde het toestel plotseling om en vloog weer terug naar Pakistan.

14.13 - Al-Qaeda feliciteert Taliban met overwinning op de Amerikanen

De islamitische terreurorganisatie al-Qaeda feliciteert de Taliban in Afghanistan met hun „overwinning” op de Amerikanen. De Verenigde Staten waren twintig jaar geleden Afghanistan juist binnengevallen om de beweging van de Saudische Osama bin Laden uit te schakelen. De terroristen achter de 11 septemberaanslagen op de Verenigde Staten kregen destijds onderdak van het toenmalige Taliban-regime.

Bij de internationale militaire operatie onder leiding van de Amerikanen werd al-Qaeda aangepakt en de fundamentalistische Taliban uit grote delen van Afghanistan verdreven. Maar met de terugtrekking van de VS konden de Taliban weer aan de macht komen.

„We feliciteren jullie met deze grote overwinning op de alliantie van kruisvaarders”, aldus een verklaring van al-Qaeda, die is verspreid via propagandatak As-Sahab. De terreurorganisatie zegt de zege van de Taliban te zien als voorbode van de „bevrijding van Palestina” en andere gebieden, zoals Somalië en Jemen. al-Qaeda roept Afghanen op zich achter de Taliban te scharen en zich neer te leggen bij de beslissingen van de nieuwe machthebbers in Afghanistan.

12.43 - Republikeinse politicus wilde zelf mensen uit Afghanistan halen

Opnieuw is een Amerikaanse parlementariër zelfstandig afgereisd naar de regio Afghanistan om een evacuatiemissie op touw te zetten. De Republikeinse afgevaardigde Markwayne Mullin vroeg de Amerikaanse ambassadeur in Tajikistan volgens The Washington Post om hulp om een helikopter te kunnen huren, waarmee hij vijf Amerikanen uit Afghanistan wilde halen. Toen de ambassadeur hem niet kon helpen, zou Mullin hem en ander ambassadepersoneel hebben bedreigd, meldt de krant.

Het is onbekend waar Mullin zich bevindt na de mislukte poging de vrouw en vier kinderen uit Afghanistan te krijgen. Zijn woordvoerder laat op Twitter weten dat hij veilig is en dat hij alles op alles zal zetten om alle Amerikanen die zijn achtergelaten door president Biden thuis te brengen. Vorige week had het Congreslid al geprobeerd Afghanistan via Griekenland te bereiken.

Vorige week waren de Democraat Seth Moulton en de Republikein Peter Meijer van het Huis van Afgevaardigden ook al op eigen houtje naar Afghanistan vertrokken om naar eigen zeggen toe te zien op de evacuatie vanaf het vliegveld in Kabul. Zij moesten uiteindelijk zelf door het Amerikaanse leger worden geëvacueerd.

De acties worden scherp veroordeeld door de Amerikaanse autoriteiten. „Dit gedrag is extreem gevaarlijk, en dat is nog een understatement”, zei een anonieme functionaris van het ministerie van Buitenlandse Zaken tegen de Post. De Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Nancy Pelosi zei vorige week, nadat Moulton en Meijer waren afgereisd naar Afghanistan: „We willen niet dat iemand denkt dat dit een goed idee was en dat ze hetzelfde moeten proberen.”

Mullin gaf eerder deze week op Twitter aan dat hij vond dat Biden het motto van het Amerikaanse leger heeft geschonden dat ’geen man achtergelaten mag worden’. Ook Biden had dat deze maand nog beloofd. De president had de troepen volgens Mullin niet al op de afgesproken datum van 31 augustus uit het land moeten terugtrekken. Minister van Buitenlandse Zaken Anthony Blinken zei maandag dat er minder dan tweehonderd Amerikanen zijn achtergebleven in Afghanistan.

Ook in andere tweets en uitingen op sociale media presenteert Mullin, die onderdeel uitmaakt van de conservatieve tak van de Republikeinen, zich als voorvechter van de strijdkrachten. Maar anders dan Moulton en Meijer heeft Mullin zelf nooit in het leger gediend. Voordat hij in 2012 in het parlement werd verkozen, was hij actief als worstelaar en mixed martial arts-vechter.

12.12 - Taliban paraderen met geplunderde Amerikaanse voertuigen

Talibanstrijders houden woensdag in de stad Kandahar een parade met geplunderde Amerikaanse legervoertuigen, waaronder trucks en mogelijk een helikopter. Op een snelweg buiten de stad staat een lange rij militaire voertuigen met de zwart-witte vlag van de extremisten.

Eerder op de dag sprak de nieuwe gouverneur van Kandahar het volk toe. Er werd gedacht dat de hoogste leider van de Taliban, Habitullah Akhundzada, zou verschijnen, maar dat gebeurde uiteindelijk niet. Inmiddels wachten mensen bij het cricketveld van Kandahar tot de parade begint. Kandahar is de geboorteplaats van de fundamentalistische Taliban en was de hoofdstad van het eerste regime van de groepering in de jaren negentig.

De dag voor de parade vierden de Taliban feest, omdat het Amerikaanse vertrek uit het Afghanistan was voltooid. De laatste Amerikaanse militair stapte maandagavond in een vliegtuig naar huis. Kort hierna schoten de Taliban in de lucht en gingen aanhangers de straat op terwijl zij „God is de grootste” scandeerden en met de vlag van de Taliban wapperden.

Het materiaal dat de Taliban in de parade tentoonstellen is sinds de verovering van Afghanistan buitgemaakt. Na de machtsovername deelden ze beelden van hun strijders met handwapens of en in voertuigen die zijn achtergelaten door het Amerikaanse leger. Om te voorkomen dat er nog meer materiaal in handen van de Taliban komt, maakten de Amerikanen voor hun vertrek tientallen voertuigen en vliegtuigen onklaar. Zo zijn banden kapotgeschoten en cockpitruiten ingeslagen.

8.51 - Duizenden Afghanen mogen permanent in Verenigd Koninkrijk blijven

Duizenden Afghanen mogen permanent in het Verenigd Koninkrijk blijven als ze in hun thuisland nauw hebben samengewerkt met Britse overheidsdiensten. Voor deze groep gold voorheen een maximale verblijfsduur van vijf jaar. De regeling geldt volgens Britse media voor ruim 8000 van de ruim 15.000 Afghanen die sinds 13 augustus naar het land zijn gekomen.

Zij hoeven door Operatie Warm Welkom, zoals de regering het noemt, nooit meer naar een ander land te verhuizen en kunnen zonder beperkingen op zoek naar een baan. Volgens de regering krijgen ze de „zekerheid en stabiliteit” om hun levens opnieuw op te bouwen en de kans om in de toekomst het staatsburgerschap te verwerven.

„We zijn enorm veel verschuldigd aan degenen die met de strijdkrachten in Afghanistan hebben gewerkt en ik ben vastbesloten dat we hen en hun families de steun geven die ze nodig hebben om hun leven hier in het VK weer op te bouwen”, zegt de Britse premier Boris Johnson.

De regering gaat er onder meer voor zorgen dat de Afghanen toegang hebben tot de zorg en kinderen zo snel mogelijk naar school kunnen. Ook krijgen ze een coronavaccin aangeboden. Meer dan zevenhonderd Afghanen die uit quarantaine zijn hebben hun eerste prik gehad.