Nieuws

Psyche

'We hebben allemaal iets stalkerigs in ons'

Afgelopen maandag werd de 28-jarige verpleegster Linda van der Giesen doodgeschoten. En niet door zomaar iemand: door haar ex-partner, haar stalker. Helaas is het niet de eerste keer dat zoiets vreselijks gebeurt. En ook niet de laatste keer. Afgelopen nacht heeft zich namelijk wéér eenzelfde incident voorgedaan. Een 32-jarige vrouw uit Drachten is door geweld om het leven gekomen. En de hoofdverdachte? Haar ex. Wat bezielt deze mensen? Waarom gaat iemand stalken? Hoe zit het brein van zo'n stalker in elkaar? Wat is zijn motief en waarom kan zijn obsessie zelfs tot moord leiden? Wij vroegen het psycholoog Jeffrey Wijnberg.

Het profiel van een stalker is niet eenzijdig. Er zijn verschillende types, zoals…

1. De haatdragende stalker

Dit type stalker vindt dat hij of zij onrechtvaardig is behandeld door de ander. Hij ziet zichzelf als slachtoffer en vindt het stalken een gerechtvaardigde manier om ‘terug te vechten’ tegen deze persoon. Hij of zij is uit op wraak.

2. De stalker die naar vertrouwen zoekt

Deze stalker is eenzaam en is dan ook op zoek naar een liefdevolle relatie. Het slachtoffer is iemand die het doel van de stalkers’ wens voor een relatie is geworden. Vaak ontstaat dit type stalking vanuit een psychische ziekte, waarbij de stalker soms zelfs de illusie heeft al in een relatie te zitten met de ander.  

3. De onbekwame minnaar

Dit type stalker is eenzaam of uit op seks, en doelt op vreemden of kennissen. Zijn doel is niet een liefdesrelatie te beginnen, maar een date te krijgen of kortdurende, seksuele relatie. Vaak stalken onbekwame minnaars niet lang en als zij dit doen, komt dit doordat zij blind zijn voor de angst van de ander. In veel gevallen heeft deze stalker ook cognitieve beperkingen of is zwakbegaafd.

4. De roofzuchtige stalker

Daders zijn vaak mannen en slachtoffers vrouwelijke onbekenden in wie de stalker seksueel geïnteresseerd is. Het stalken wordt gezien als manier om seksuele bevrediging te krijgen, maar kan ook worden gebruikt als manier om informatie over de ander in te winnen.

5. De afgewezen stalker

Stalker en slachtoffer zijn vaak voormalige partners, maar kunnen ook familieleden of goede vrienden zijn. Ze hadden in ieder geval een hechte band. De stalker heeft vaak tegenstrijdige gevoelens: soms wil hij de ander terug, terwijl hij op andere momenten woedend is en wraak wil nemen. Het stalken wordt vaak lang volgehouden, omdat dit wordt gezien als vervanging voor de verbroken relatie: immers, de stalker kan zich nog steeds hecht met het slachtoffer voelen. In andere gevallen houdt het gedrag aan, omdat de stalker zo zijn gekrenkte zelfvertrouwen kan herstellen en zich weer beter over zichzelf gaat voelen. ''Vooral de afgewezen stalker komt veel voor'', vertelt Jeffrey. ''Iemand krijgt de bons en heeft vanaf dat moment nog maar één doel: de relatie herstellen óf wraak nemen voor het feit dat hij of zij is afgeserveerd.''

Mannen vaker stalker

''Sommige mensen zijn vatbaarder om zich tot stalker te ontwikkelen. Dit zijn met name personen met een broos ego en die jaloers zijn aangelegd. In mijn eigen praktijk kom ik het bovendien iets vaker bij mannen dan bij vrouwen tegen. De verklaring hiervoor zou kunnen liggen in het feit dat zij makkelijker gekrenkt worden in hun ego. Zij hechten hier meer belang aan en vinden het lastig hun verlies te nemen. Het gevolg is dat ze die krenking van het ego ongedaan willen maken.''

''Mannen zijn bovenal vaker narcistisch. Zij kunnen moeilijker met afwijzing omgaan en zien de stalking als manier om uiteindelijk tóch de bevestiging te krijgen dat ze geweldig zijn.''

''Een andere verklaring kan liggen in het feit dat zowel jongens als meisjes tegenwoordig nog steeds het meest worden opgevoed door de moeder. Meisjes kunnen zich makkelijk met haar identificeren, voor jongens gaat dit nauwelijks op. Als de vader sterker emotioneel betrokken zou zijn in de opvoeding, zou de jongen een sterker 'ik' kunnen ontwikkelen.''

--

Carolien: ''Ik moest boeten, want ik had het uitgemaakt''

--

Iedereen is stalker

''Echter, naar mijn idee hebben we allemaal iets stalkerigs in ons. Bij het verlies van controle of iemand die belangrijk is, hebben we vaak toch de neiging ze in het vizier te houden. Bij liefdesverdriet zijn we vaak geneigd uit jaloezie degene in de gaten te houden. In deze gevallen is de emotie sterker dan het idee dat datgene wat je doet eigenlijk niets uitmaakt.''

''Als iemand je afwijst, krijg je een vervelend gevoel. Een gevoel dat je opgelost wilt hebben. Het gevolg is dat je je gaat afvragen: waarom deze afwijzing? Als we op afstand gezet worden, willen we die afstand graag weer verkleinen en de situatie herstellen zoals-ie was.''

''Daar komt nog bij dat alles tegenwoordig zo makkelijk en snel gaat. Je stuurt een appje naar iemand en ziet meteen of het gelezen of genegeerd is. In dat laatste geval moet je je wel héél erg kunnen beheersen wil je niet nog een berichtje sturen.''

Ervaring

''In mijn praktijk heb ik geregeld met een afgezwakte vorm van stalken te maken. Een voorbeeld betreft een man van wie de relatie al drie maanden uit was. Nu had hij via kennissen gehoord dat zijn ex in het buitenland was gaan wonen. Vervolgens kwam hij bij mij met de gedachte dat dat vast te maken had met het feit dat ze nog niet over hem heen is.''

''Je ziet in dit voorbeeld de typische gedachtegang van een stalker: namelijk verregaande theorieën bedenken waarin hijzelf de hoofdrol speelt. De ex-vriendin verhuist niet vanwege werk of een nieuwe liefde of iets dergelijks. Nee, vanwege haar liefdesverdriet om hém. Dit soort obsessieve gedachten is typisch voor stalkers.''

En wat te doen in extreme gevallen?

''Extreme stalkers handelen niet uit liefde, maar uit krenking. Vaak komt het narcistische ego dan aan het licht. Zijn uiteindelijke motief bij moord is dan ook: als jij mij niet wilt, mag niemand jou hebben.''

''Wie last krijgt van zo'n stalker zou ik adviseren om vrienden en familieleden te informeren over de situatie. Zo is er in ieder geval sprake van sociale controle.''