Nieuws/Binnenland
664344766
Binnenland

PVV, FvD, SP en Denk: Rutte heeft gelogen en moet weg

Rutte onder druk na uitspraak over Omtzigt

DEN HAAG - Premier en VVD-leider Rutte wilde CDA-Kamerlid Omtzigt minister maken. Dat blijkt uit de aantekeningen van verkenners Ollongren en Jorritsma die naar buiten zijn gekomen. „Het wordt heel ingewikkeld zonder het CDA”, staat opgetekend uit de mond van Rutte. „Je moet wat met Omtzigt: minister maken.”

Rutte lijkt daarmee de enige lijsttrekker in de beginfase van de formatie die de naam noemt van het kritische Kamerlid van het CDA. De woorden van Rutte lijken te suggereren dat hij Omtzigt wil pacificeren door hem een plek in het kabinet te geven.

De woorden van Rutte in het verslag zijn opmerkelijk. Vorige week zei de VVD-leider nog tegen de NOS dat hij niet over Omtzigt had gesproken. „Ik heb daar ook even contact over gehad met Sigrid Kaag vanavond, dus ook namens haar kan ik zeggen dat wij in ieder geval in onze gesprekken niet hebben gehad over Pieter Omtzigt.”

’Rutte liegt, nieuwe verkiezingen’

Verschillende partijen eisen nu zijn vertrek. „Rutte was het dus en hij loog erover. Wegwezen,” aldus PVV-leider Geert Wilders. Hij vindt dat er nieuwe verkiezingen moeten komen. „Zijn beste tijd is voorbij.” „Ontluisterend”, vindt ook SP-leider Lilian Marijnissen na het lezen van de stukken. „We zijn twee keer voorgelogen, zowel door de minister-president als door de verkenners.” Zij vraagt zich af of Rutte nog wel geloofwaardig verder kan. Farid Azarkan (Denk) wil eveneens het vertrek van Rutte: „Hij heeft een week lang lopen liegen. Hij is niet meer geloofwaardig.” Ook FvD wil de premier wegsturen. „Wij vertrouwen hem niet de formatie van een nieuw kabinet”, zegt partijleider Thierry Baudet.

Of de Kamer een demissionair premier kan wegsturen, is de vraag. De uitspraken in de verslagen deed Rutte in zijn positie als lijsttrekker van de VVD, niet als premier. Dat de gang van zaken beschadigend is voor Rutte, staat in elk geval vast. „Ik heb grote vragen over wat hier gebeurd is”, reageert CDA-leider Wopke Hoekstra, die ’verbijsterende dingen heeft gelezen’. „Mijn begrip tot gisteren was dat er helemaal niet was gesproken over Pieter Omtzigt. Dat heeft de heer Rutte verklaard. Dat hebben de verkenners verklaard. En dat blijkt nu wel het geval te zijn.”

Woensdag was de Tweede Kamer na de installatie van nieuwe Kamerleden de hele dag aan het soebatten over de openbaarmaking van aantekeningen en verslagen van en rond de verkenningsfase van de formatie. Aanvankelijk maakten ex-verkenners Jorritsma en Ollongren maar een klein deel openbaar. Na druk van een Kamermeerderheid werd besloten alles maar openbaar te maken, al mochten partijen nog wel zelf bepalen of ze van hun eigen inbreng passages wilden schrappen of toevoegen. Alleen boerenpartij BBB (1 zetel) heeft van die gelegenheid gebruik gemaakt en iets toegevoegd.

Toch staat nog steeds niet vast wie voor Omtzigt een ’functie elders’ had bedacht. Volgens de handgeschreven notulen van ambtenaren lijkt verkenner Annemarie Jorritsma voor te stellen om Omtzigt voorzitter te maken van de Tweede Kamer. Er staat: „Vz TK PO/CDA”, waarbij PO vermoedelijk staat voor Pieter Omtzigt.

D66: vraagtekens bij SP

D66 wil het liefst een coalitie met vijf partijen, zo blijkt uit het gespreksverslag. Namelijk met VVD, CDA, PvdA en GL. CDA wordt ’een belangrijke partij’ genoemd. Kaag heeft ’grote vraagtekens’ bij de SP ’vanwege standpunten over handel, internationale verdragen en studie naar uittreden uit de EU.

Duf

De VVD-leider Rutte daarentegen wil best met één uitgesproken linkse partij in een nieuw kabinet, maar niet twee. „PvdA + GL, allebei gaan we niet trekken. Waarom dat (sic.) linkse wolk. Je hebt ze niet allebei nodig voor een meerderheid naast het CDA.” Rutte heeft nog liever de SP in een kabinet dan PvdA en GL samen. „Tenzij ze bereid zijn elkaar los te laten.” Een coalitie van vijf partijen ziet de VVD-leider sowieso niet zitten. „Niet stabiel, valt uit elkaar, wordt ook duf in de TK (Tweede Kamer, red.).

Over regeren bij het CDA is echter ’weinig enthousiasme in de fractie’, zo heeft partijleider Hoekstra gemeld aan de verkenners. „We moeten wel 3 x nadenken voordat we echt komen praten.” De aarzelingen van Hoekstra komen overeen met wat hij daar in het openbaar heeft gezegd. De teleurstelling over de slechte verkiezingsuitslag spat van het verslag af: „Ons potentieel was op een gegeven moment net zo groot als VVD. Wat ervan over is: 15 schamele zetels.”

De PVV liet in haar gesprek weten het liefst deel uit te willen maken van een nieuwe regering. Ook een nieuwe ronde gedoogsteun wordt niet uitgesloten. Wilders zou niemand uitsluiten, maar zou het liefst regeren met VVD, CDA, JA21 en FvD, een zo rechts mogelijk kabinet dus. „VVD-D66 heeft niet de voorkeur, maar ik vind wel dat de drie grootste partijen moeten praten, dus we zouden wel met hen aan tafel gaan”, zei Wilders in het verkenningsgesprek.

Jorritsma tegen Hoekstra: ’Wil je met niemand regeren?’

Uit de handgeschreven notities van ambtenaren komt een onbuigzame onderhandelingsstijl van Hoekstra naar voren. Tegen elke suggestie voor een coalitie zegt hij nee. Op zeker moment verzucht verkenner Jorritsma tegen Hoekstra: „Wil je met niemand regeren? Zo ken ik het CDA niet.” Verderop zegt Hoekstra: „Oppositie ligt nu in de rede.”

Ook bij een samenwerking met CU worden vraagtekens geplaatst. „Voltooid leven bij de formatie regelen is geen optie”, staat in het verslag. „We gaan geen stap terug zetten.” Ook andere medisch-ethische thema’s spelen een belangrijke rol in de samenwerking tussen D66 en CU. „We gaan niet nog een keer vier jaar traineren.”