Nieuws

Psyche

Zelfkritiek: luxeprobleem of kwestie van te veel eisen?

Zelfkritiek: hoewel de één er vrijwel nooit mee bezig is, heeft de ander er bijna dagelijks mee te maken. In principe prima, als het helpt jezelf te verbeteren. Wanneer het de vorm aanneemt van jezelf afkeuren en de grond in boren, wordt het een heel ander verhaal… Hoe komt het toch dat we vaak zo’n negatieve en veeleisende houding naar onszelf hebben en hoe kun je deze vervelende gewoonte doorbreken? Wij vroegen het psychologen Jeffrey Wijnberg en Sophie Tjebbes.

''Het is eigenlijk pas sinds de laatste zestig jaar dat vrouwen kritisch naar zichzelf zijn gaan kijken'', vertelt Jeffrey. ''Vroeger waren vrouwen altijd in de weer met geld verdienen, schoonmaken en voor de kinderen zorgen. Het ging om overleven en dat was het eigenlijk. Wie je zelf was en wat je van jezelf vond, was niemand mee bezig. Als je een vrouw in die tijd vroeg wat ze van zichzelf vond, zou ze de vraag niet eens begrijpen.''

Luxeprobleem

''Vandaag de dag is dat echter wel anders. We hebben meer tijd, geld en ruimte en daarmee óók meer tijd om naar onszelf in de spiegel te kijken. Dit leidt dan ook tot meer gedachtes over onszelf en tot een kritischere houding. Zelfkritiek is dus eigenlijk een luxeprobleem. Als je toch niets beters te doen hebt…''

Maar eigenlijk…

''Zelfkritiek komt dus vaker voor dan vroeger. Maar eigenlijk , als we echt eerlijk zijn, is de allergrootste eigenschap van de mens dat ze totaal niet kritisch zijn. Geef iemand maar eens kritiek: diegene zal meteen in de verdediging schieten. De meeste mensen vinden zichzelf diep van binnen dan ook fantastisch. We vinden allemaal dat we hard werken en goed ons best doen. We leiden als het ware aan een chronische vorm van zelfoverschatting. En mochten we kritiek krijgen, dan storten we in. Kijk maar eens om je heen: iedereen is aardig, maar hoe vaak hoor je wel niet dat iemand ‘niets voor zijn daad of liefde terugkrijgt?''

--

Waarom zijn moeders toch zo hard voor elkaar?

--

Zelfkritiek

''Mocht er toch sprake zijn van zelfkritiek, dan is het een simpelweg een geval van je aandacht te veel naar binnenrichten, in plaats van naar buiten. Je bent dus te veel met jezelf bezig, in plaats van met je omgeving. Prima als het uiteindelijk leidt tot jezelf verbeteren, maar als het een vicieuze cirkel is, is het een slechte tijdsbesteding. Mijn advies in dat geval? Doe eens iets voor een ander!''

Sophie Tjebbes, psycholoog en mindfulness based cognitief therapeut bij SuccesPsychologie, kijkt nét even anders naar de kwestie.

''Het lastige met praten over zelfkritiek, is dat je je eerst moet afvragen welke groep je voor je hebt'', vertelt Sophie. ''Voor de sociaal angstigen, mensen die continu negatief over zichzelf denken, zou het inderdaad helpen de aandacht op iets anders te vestigen dan zichzelf. Bij deze groep is het geheugen minder gericht op de omgeving, maar meer gericht op zichzelf. Op deze manier gaan ze de dingen waarvan ze bang zijn dat ze verkeerd doen, ook daadwerkelijk fout doen. Stotteren, bijvoorbeeld. Een advies is dan ook om je te focussen op de inhoud: wat wordt er gezegd? In plaats van over jezelf na te denken. Nog een manier om van je negatieve gedachten af te komen is door middel van therapie en zogenaamde gedachteschema’s: hiermee wordt gekeken in hoeverre de gedachten daadwerkelijk reëel zijn.''

--

Waarom geven we toch zo graag kritiek?

--

Vrouwen

''Wanneer je kijkt naar vrouwen, zie je vaak dat ze erg kritisch zijn naar zichzelf. Als wij een prestatie halen, dichten we dit vaker toe aan de omstandigheden – bijvoorbeeld dat het makkelijk was – dan aan onszelf. En deze kritische houding is ook helemaal niet vreemd. We hebben tegenwoordig zoveel verschillende keuzes en eisen. We moeten ons werk goed doen, nog iets goeds náást ons werk doen, een goede relatie hebben, er mooi uitzien, vriendinnen hebben, en ga zo maar door. Het is nooit goed genoeg. We moeten ons op zo veel dingen richten, waardoor we aan zoveel eisen moeten voldoen (van onszelf).''

''Vaak denken we dat zelfkritiek motiveert. We denken: zolang we maar zelfkritisch zijn, worden we beter. Maar vaak werkt dat juist averechts. Je wordt er niet blij van en dat werkt demotiverend. Mijn advies? Geef jezelf eens een complimentje! Dát werkt pas motiverend.’''

--

Waarom vinden we toch altijd dat we lelijk op vakantiefoto's staan?

--

Hoe kun je het zelfkritisch denken doorbreken?

''Een goede manier is om een geluksoefening te doen'', vertelt Sophie. ''Dit kan door aardig te zijn voor anderen. Bijvoorbeeld iemand helpen of een complimentje geven. Dit kan helpen je aandacht op iets anders en positiefs te vestigen. Ook mindfulness oefeningen zijn nuttig. Hiermee kan je stilstaan bij je gevoelens en de rust bij jezelf laten terugkeren. Ten slotte kan ook een dankbaarheidoefening bruikbaar zijn. Hierbij schrijf je elke dag drie dingen op die je goed vond gaan. Dit zijn vaak kleine dingen, zoals een compliment die je kreeg of het feit dat je koffie ging halen voor een collega. Het is goed om stil te staan bij deze kleine dingen in je dagelijks bestaan die je gelukkig maken. Dit kunnen dingen zijn die je zelf doet, maar ook dingen die een ander voor jou doet. Of mooie dingen die om je heen ziet gebeuren. Probeer je blik dus te verkleinen!''