Nieuws

Schoonheid van Nederland gezien door de ogen van kunstenaars

Wim Pijbes deelt verwondering

Door Paola van de Velde

Oud-Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes deelt zijn enthousiasme over kunst met de kijkers.

Oud-Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes deelt zijn enthousiasme over kunst met de kijkers.

Wim Kluvers

Kunst en natuur. Het zijn de twee grote liefdes van Wim Pijbes. Een wandeling langs het strand leidt bij hem moeiteloos tot een gesprek over schilderijen van Piet Mondriaan of de Haagse School. En stapt hij vrolijk door de polder, dan duikt in zijn hoofd de beroemde stier van Potter of het eigentijdse viltwerk van de Friese kunstenares Claudy Jongstra op.

Oud-Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes deelt zijn enthousiasme over kunst met de kijkers.

Oud-Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes deelt zijn enthousiasme over kunst met de kijkers.

Wim Kluvers

In Panorama Pijbes, de nieuwe achtdelige kunstserie van de NTR, neemt de oud-directeur van het Amsterdamse Rijksmuseum de kijker mee op een reis, die kriskras door Nederland voert. Als bevlogen gids toont hij de schoonheid van het Nederlandse landschap, gezien door de ogen van oude meesters en hedendaagse kunstenaars.

„Toen het idee voor deze reeks geboren werd, gaf ik nog leiding aan het Rijksmuseum”, vertelt Pijbes die zich, na een kortstondig dienstverband bij het particuliere Museum Voorlinden in Wassenaar, tegenwoordig directeur van het Rotterdamse cultuurfonds Droom en Daad mag noemen.

„Maar van meet af aan wist ik dat ik mijn blik breed wilde richten op de gehele Collectie Nederland. En niet alleen op het Rijksmuseum, onze nationale schatkamer. Ik wil de kijkers deelgenoot maken van mijn verwondering en laten zien wat een gaaf land we hebben. Met prachtige natuur, maar ook vol geweldige grote en kleinere musea, die stevig geworteld zijn in de streek waar ze staan.”

In de eerste aflevering, die morgenavond wordt uitgezonden, neemt Pijbes ons eerst mee naar het strand van Kijkduin, waar hij de Haagse kunstenaar Bruno van den Elshout ontmoet, die kunst maakt door eindeloos naar de zee te staren. Zo maakte hij een jaar lang ieder uur van de dag een foto van de horizon, die in zijn werk dient als een springplank om te denken. In de oneindigheid vindt hij de belofte van het onbekende, het avontuur.

„Kunstenaars kunnen ons naar dingen laten kijken, die wij niet zien of niet eerder zagen”, zegt Pijbes. „Ook voor de Haagse School-schilder Hendrik Willem Mesdag was de zee zijn muze. Dertig jaar lang schilderde hij steeds het zelfde stukje strand bij Scheveningen. Met de golven, de branding en de bomschuiten. Zo karakteristiek.”

Natuurlijk wordt ook zijn beroemde Panorama Mesdag uit 1880 bezocht. „Een stukje strand midden in het centrum van Den Haag. Het Seinpostduin, de plek waar Mesdag zijn schetsen maakte voor dit unieke schilderij, is er nog. Maar van de rustieke sfeer van toen is helaas niets meer over”, constateert Pijbes.

In Domburg, waar Piet Mondriaan in het kielzog van de charismatische schilder Jan Toorop in september 1908 naar toe trok, ontrafelt de gedreven kunsthistoricus samen met de hedendaagse kunstenaar Loek Grootjans het geheim van het magische Zeeuwse licht, dat al generaties lang kunstenaars inspireert. „Het blijkt allemaal met de vele zoutkristallen in het water te maken hebben”, licht Pijbes alvast een tipje van de sluier op.

Voor Harry de Winter, die als producent aan de wieg van Panorama Pijbes stond, smaakt deze serie beslist naar meer. „Ik ben opgevoed door Pierre Janssen. Met zijn tv-programma Kunstgrepen heeft hij me leren kijken naar kunst. Het was als jongen al mijn droom om later zelf ook zoiets te kunnen maken. In Wim Pijbes heb ik de juiste man gevonden. Hij heeft diezelfde enthousiasmerende manier van praten.”

„Ik zeg wat ik zie”, stelt Pijbes bescheiden. „En als ik kunst aan de man kan brengen, doe ik het graag. Want kunst heeft mensen, net als de natuur, zoveel te bieden. Maar of er ook daadwerkelijk een vervolg op deze reeks komt, durf ik niet te zeggen. Eerst maar eens zien hoe deze serie door de kijkers wordt ontvangen.” Hij lacht: „Bovendien heb ik net een nieuwe baan. Ik ben nu fulltime in Rotterdam bezig, ik ben hartstikke druk met het Droom en Daad fonds. Ja, dat is echt de nieuwe uitdaging waarnaar ik zocht na mijn vertrek bij het Rijksmuseum. En televisie maken is leuk, maar het kost ook ongelooflijk veel tijd.”