796358
Binnenland

Reportage

Schoonhoven: zilverstadje aan de Lek

Zilverstad Schoonhoven heeft zoveel moois te bieden dat je er urenlang, misschien wel dagen, kunt rondwandelen wanneer je alles wilt bekijken en beleven. Mooie straatjes, grachten, leuke winkeltjes, bijzondere kerken en veel mooie geveltjes. Maar bovenal tal van zilver- en goudwerkplaatsen. En niet te vergeten het enige echte Zilvermuseum van Nederland.

Er is zo veel moois dat Stichting Stadswandeling Schoonhoven vijf verschillende wandelingen heeft uitgezet. Maar er zelf een bedenken kan natuurlijk ook. Een recente is de trouwringenroute langs juweliers en goudsmeden waar je ter plekke kunt zien hoe de ringen worden gemaakt en waar je ook zelf een eigen ontwerp kunt aanleveren.

Schoonhovenaar Frans van Mierlo (67) woont al ruim 25 jaar in het Zuid-Hollandse stadje en is al tien jaar stadsgids. „Vanaf het moment dat ik hier met mijn gezin kwam wonen, was ik verkocht. Schoonhoven is echt een geweldige stad en dat wil ik heel graag delen met bezoekers.”

Onze wandeling begint bij de brug voor het stadhuis aan de Haven. Om precies te zijn bij de heksencirkel op de Dam. Op deze plek werd ruim 400 jaar geleden kruidenvrouwtje Marrigje Ariens gewurgd en op de brandstapel gegooid omdat zij een heks zou zijn. Volgens Frans de enige heks die ooit echt terecht heeft gestaan. „De stukken van het proces zijn bewaard in het archief in Gouda.”

 

Blikvanger

We lopen verder, langs de Haven, waar de mooie historische panden zich aaneen rijgen. Hier staat ook het Edelambachtshuys dat voorheen dienst deed als synagoge, maar sinds 1960 is het een winkel met de grootste zilvercollectie van de stad. De grootste blikvanger is hier een avondmaalbeker uit het begin van de zeventiende eeuw.

Aan de huizen langs de Haven kun je zien dat de goud- en zilversmeden vroeger rijke mensen waren. In de negentiende eeuw was zilver zelfs de grootste werkgever van de stad. Veertig procent van de bevolking verdiende zijn brood ermee. Ook nu telt Schoonhoven nog tientallen ateliers en werkplaatsen van goud- en zilversmeden, galeries, juweliers en klokkenmakers. „Op een mooie dag hoor je de smeden hameren. Aan het verschil in ritme hoor je of het de smid zelf is of de stagiair. Toeristen vinden het ook heel bijzonder dat ze vaak zo maar een atelier kunnen binnenlopen, om de smeden op hun vingers te kijken.” Wanneer Frans ons door de poorten van de oude straatjes loodst, zien we hier en daar kleine, smalle huisjes in de achtertuinen staan. Deze voormalige zilverwerkplaatsjes doen nu vaak dienst als schuur of gastenverblijf.

Aan het einde van de Haven ligt, op een zeer rustiek plekje van de stad, de oude scheepshaven. Hier voeren vroeger de schepen van en naar zee; nu liggen er kleine jachtjes en hier en daar een roeiboot.

 

Loopafstand

Terwijl we verder lopen langs de vele mooie geveltjes, grachten, zilverwinkeltjes, het voormalige graanpakhuis, de oude watertoren, kerken, overblijfselen van de oude stadswallen en gezellige terrasjes, praat Frans honderduit over ’zijn’ stad. „En alles is hier op loopafstand. Je hebt gewoon geen auto nodig. Toeristen kunnen die dus lekker op één van de gratis parkeerplaatsen aan de rand van de stad laten staan.”

Aan de oever van de rivier de Lek staat de enige overgebleven stadspoort van Schoonhoven. Vroeger telde de stad er vijf. Wanneer ’s winters veel sneeuw valt in Duitsland en Oostenrijk kan het waterpeil van de Lek behoorlijk stijgen. Soms zo erg dat het de stad dreigt in te lopen. Op zulke momenten gaat de poort dicht en worden er zandzakken gelegd. Als het water zo hoog staat, vaart ook de pont niet meer. In 2001 is dit nog een paar dagen gebeurd.

Broodje kroket

Wie onderweg even wil uitrusten in de schaduw van gigantische platanen, kan neerstrijken op het terras van hotel-restaurant Belvédère. Vanaf hier heb je een prachtig uitzicht over de Lek waar de twee veerboten de hele dag heen en weer pendelen tussen Schoonhoven en Gelkenes. Maar ook op het terras van Eethuys de Waag op de Dam in het centrum van het stadje is het goed toeven. Het broodje kroket dat ober Benjamin ons hier serveert smaakt prima.

Het personeel vertelt graag over het Waaggebouw waarin nu dus een restaurant is gevestigd. „Er werden goederen gewogen, waaronder balen hennep, die later op de markt in de stad werden verkocht. In 1972 werd het pand omgetoverd tot pannenkoekenhuis en 23 jaar later werd het uitgebreid tot eethuis.” Vanaf het terras heb je mooi zicht op de Haven en op de Bartholomeuskerk aan de rechterkant. Aan de buitenkant lijkt het een gewone kerk, maar eenmaal binnen blijkt de kruiskerk die dateert uit de veertiende eeuw, heel bijzonder.

„Omdat de kloosterlingen vroeger apart moesten zitten, heeft de kerk twee zalen met in totaal plek voor duizend kerkgangers”, vertelt Wim den Ouden, die hier de rondleiding verzorgt. Verder heeft het een rijk versierd doksaal; een houten wand die het schip scheidt van het priesterkoor.

 

Museum

In een zijstraat van de Dam komt Petra Nijmands (47) direct haar huis uit wanneer ze onze gids hoort vertellen over de stad waar zij koud een half jaar woont. „Ik vind het hier geweldig. Nu ik u hoor praten, kom ik gauw even meeluisteren. Er is hier zo veel te doen en de stad heeft zo’n lange geschiedenis, daar wil ik graag meer over weten.” Het raam van Petra’s woonkamer kijkt uit op de muur van de oude kazerne waar nu het Nationale Zilvermuseum is gevestigd. „Van 1946 tot 1950 werden hier dienstplichtigen vastgehouden die weigerden mee te vechten in de oorlog tegen Indonesië”, legt Frans haar uit. „Bewoners van de aangrenzende panden gooiden dan chocoladerepen over de muur zodat ze toch nog iets lekkers te eten hadden.”

Nu we toch hier zijn, kijken we meteen maar even binnen in het museum. Directrice Gemke Jager geeft haar onaangekondigde bezoek graag even een rondleiding. Op de benedenverdieping zijn hier dagelijks vier goudsmeden aan het werk. Joanne van Dijk: „Ik zit hier fulltime en maak en verkoop hier sieraden. Bezoekers van het museum mogen ons alles vragen, toekijken, maar kunnen onze zelfgemaakte sieraden of voorwerpen ook kopen. Leuk voor de bezoekers, voor het museum, maar ook voor ons. Nadat ik was afgestudeerd, heb ik eerst een jaar thuis gewerkt, maar hier is het veel leuker. En we kunnen de apparatuur van het museum gebruiken, van elkaar leren en meteen ook een beetje aan een eigen klantenkring werken.”

Doetafel

Op de eerste etage van het museum staat een veertien meter lange doetafel, waar in een tijdlijn diverse serviezen zijn neergezet. „Fantastisch”, zegt Nel Sijl (72) die samen met haar echtgenoot Cor (74) vanuit Huizen naar het zilverstadje is gekomen om het museum te ontdekken. „Het ziet er heel verzorgd uit en alle informatie die je nodig hebt is op grote plateaus te bekijken. Heel slim. Eigenlijk heb ik nog nooit zo’n prachtig museum gezien.”

Kinderen kunnen zich op zolder vermaken in een speciale kinderhoek, waar ze voor 2 euro materiaal uit een soort krokettenautomaat kunnen trekken. Gemke: „Ze zoeken een model uit, trekken het benodigde materiaal uit de automaat en ze kunnen aan de slag. Ze vinden het geweldig!”

De directrice tot slot: „Ons doel is om de bezoekers zo enthousiast te maken over zilver, dat ze daarna de stad ingaan om daar zelf alles te ontdekken en te zien over het zilver. En misschien sluiten ze de dag dan wel af met een stadswandeling. Ja, dat zou heel mooi zijn...”

 

Reiswijzer Schoonhoven

Schoonhoven ligt aan de rand van het Groene Hart op de kruising van de Krimpenerwaard, Lopikerwaard en Alblasserwaard. Overal in het historische stadje kan gratis worden geparkeerd. Langs de rand van de stad zijn zes grote parkeerplaatsen en in het centrum is een blauwe zone. Een deel van Schoonhoven is beschermd stadsgezicht. Er zijn 149 rijksmonumenten en vijftig gemeentelijke monumenten. Info: bij het VVV-agentschap in het Zilvermuseum aan het Kazerneplein en op www.vvvschoonhoven.nl.

Zilverstad

Schoonhoven is vooral bekend als zilverstad. In de stad staat ook het enige Zilvermuseum van Nederland. Hier is onder meer de historie van het Nederlandse gebruikszilver te zien; van erts tot eindproduct. Verder kun je er, maar ook elders in de stad, zilverworkshops volgen. Op tweede pinksterdag is het Zilverdag, dan is de binnenstad omgetoverd tot een grote zilver- en goudwerkplaats. De Nacht van het Zilver is in december, dan begint vanaf het stadhuis een wandeling door het centrum waarbij ateliers van tientallen goud- en zilversmeden worden aangedaan. In Schoonhoven staat ook de enige Zilvervakschool van ons land. Hier kan de opleiding voor goud- of zilversmid worden gevolgd. Meer info over de trouwringroute vind je hier

Doen in Schoonhoven

Het zilverstadje is ook een perfecte uitvalsbasis voor een fiets- of wandeltocht langs kronkelende veenriviertjes, boerderijen, weilanden en molens. Of bijvoorbeeld door de Vlist of langs de rivier de Lek. Kanoën door de Vlist kan ook. De route loopt van de Opweg in Schoonhoven naar de molen in Haastrecht. Aan het eindpunt is een leuke picknickplaats. Aan het begin- en aan het eindpunt zijn kano’s te huur. Verder heeft de stad veel leuke winkels en op woensdagmorgen is er markt.

Eten, drinken en slapen

Aan de Haven, op de Dam en langs de Lek zijn diverse leuke, gezellige restaurantjes en terrassen waar je heerlijk kunt eten. Vanaf de terrassen langs de Lek heb je een prachtig uitzicht over de rivier en de grote veerboten die af en aan varen.

Voor wie een nachtje wil blijven, zijn er vijf B&B’s, een camping en een hotel. Hotel-restaurant Belvédère ligt aan de Lek en

biedt tevens overnachtingen aan in combinatie met een zilverworkshop.