Nieuws/Binnenland
865710404
Binnenland

Alarmerende signalen over briefstemmen: in één gemeente al 8,5 procent ongeldig

Een kiezer brengt coronaproof zijn stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in Poppodium 013.

Een kiezer brengt coronaproof zijn stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in Poppodium 013.

Den Haag - Briefstemmen verloopt op sommige plekken bepaald niet soepel. Uit de eerste telling van de gemeente Bernheze (Noord-Brabant) blijkt dat zo’n 8,5 procent van de ingediende poststemmen ongeldig is. Doorgaans is zo’n 0,3 procent van de stemmen ongeldig.

Een kiezer brengt coronaproof zijn stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in Poppodium 013.

Een kiezer brengt coronaproof zijn stem uit voor de Tweede Kamerverkiezingen in Poppodium 013.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken sluit de luiken nu het stemmen per post veel minder goed lijkt te gaan dan gedacht. Een woordvoerster van het ministerie van het departement wil er niet meer over zeggen dan dat ’de signalen bekend zijn, en dat er naar wordt gekeken’. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) laat weten dat er geen compleet overzicht is.

De voornaamste reden dat een stem ongeldig werd verklaard, is volgens de NOS omdat de stempas en het stembiljet in dezelfde envelop zaten. Dat is namelijk niet de bedoeling. Een stem moet geheim blijven, waardoor zo’n envelop niet open mag worden gemaakt. Dergelijke briefstemmen worden terzijde gelegd. Vervolgens kan een goed ingestuurde stem alsnog om andere redenen worden afgekeurd. Onder de streep houdt het allebei in dat ze niet meetellen, ook niet bij de opkomst.

Novum

Achter de schermen bij het departement wordt in ieder geval niet ontkend dat dergelijke signalen ook uit andere gemeenten komen. Een woordvoerster van de Kiesraad zegt daar in een reactie nog geen zicht op te hebben. Stemmen per post is een novum in Nederland. 70-plussers mochten tot afgelopen vrijdag 17 uur hun stem uitbrengen op die manier.

Het is de bedoeling dat kwetsbare ouderen daardoor niet naar het stemlokaal hoeven, waardoor besmetting met het coronavirus kan worden voorkomen. Vanuit Binnenlandse Zaken wordt verder niet gereageerd op de omvang van problemen met briefstemmen en wat dat mogelijk voor gevolgen kan hebben op de uitslag.

Instructie

Bij de stembiljetten die ouderen per post kregen zat een instructie, en tot afgelopen vrijdag kon er een nieuwe briefstem worden verkregen en verstuurd. Hoe vaak dat gebeurde is onduidelijk. Ook daarover wil het ministerie als coördinator van het proces weinig kwijt. „Dat weten gemeenten”, zegt een woordvoerster.

Een rondgang langs de vier grote steden leert dat men daar pas woensdag meer informatie verwacht te kunnen geven over het aantal geldige briefstemmen.

Stemmen verloren

In Heerenveen gaan in ieder geval 300 stemmen verloren, schrijft de Leeuwarder Courant. Tien procent van de 3000 briefstemmen die de gemeente tot maandagmiddag binnenkreeg, is ongeldig. Kiezers schonden hun eigen stemgeheim door hun ondertekende stempluspas in dezelfde envelop te stoppen als hun ingevulde stembiljet. Thuisstemmers kregen echter twee enveloppen thuisgestuurd. Eentje voor het stembiljet, en een waar de stembiljetenvelop in moest, samen met de stempluspas.

Een woordvoerster van de Groningse gemeente Oldambt laat weten: „Mensen mochten maandag ook hun briefstem fysiek inleveren op het gemeentehuis. Daar hebben collega’s actief gecontroleerd op de dikte van de ingeleverde enveloppen. En als de dikte niet ’goed’ voelde, hebben ze gevraagd wat erin zat. Als dat niet goed was, kregen mensen een nieuwe envelop en nieuwe instructies om wel een geldige stem in te laten leveren.”

Noord-Holland

Alkmaar laat bij monde van een woordvoerder weten dat de gemeente geen grote problemen kent bij het stemmen per post: „Van de 4.850 binnengekomen enveloppen hebben we er 150, iets meer dan 3 procent, terzijde moeten leggen die straks niet meetellen bij stemming. We zijn daar niet ontevreden over.”

De gemeente Heemstede heeft 2.121 briefstemmen binnen, daarvan tellen er 94 niet mee: in 74 gevallen ontbrak de stempluspas en in 20 gevallen was het briefstembiljet niet meegestuurd, laat een woordvoerder weten aan De Telegraaf.

Tot maandagmorgen waren in Bloemendaal circa 1900 briefstemmen ontvangen. Daarvan is zo’n 5 procent ongeldig, laat de gemeente weten. Bij 80 procent van de ongeldige stemmen heeft men het stembiljet en de stempluspas in één envelop gestopt. Dit had afzonderlijk gemoeten. „Op grond van de Kieswet is het niet toegestaan deze envelop te openen vanwege het stemgeheim. Het aantal ongeldige stemmen ligt normaliter op 1,25%.”

Haarlem laat weten dat bij een voorlopige telling 4 procent van de poststemmen ongeldig is gebleken.

Brabant en Limburg

In Brabant zijn zeker duizenden briefstemmen ongeldig, leert een eerste rondgang van Omroep Brabant. In Tilburg gaat het volgens een telling van de gemeente om ongeveer 10 procent van de 7000 stemmen. In Bergen op Zoom is zo’n zeven procent van de 4703 poststemmen ongeldig, zegt een woordvoerder tegen de lokale omroep.

In Bergen op Zoom schat een woordvoerder dat ”7 tot 8 procent” ongeldig is verklaard omdat in de eerste envelop geen ondertekende stempas zat. „We gaan pas woensdag de andere envelop met daarin het stembiljet openen.”

Roermond schat het aantal afgekeurde briefstemmen rond de 5 procent.

Ollongren

Ouderenbond ANBO maakt zich grote zorgen over het mogelijk verloren gaan van de stem van veel 70-plussers. „Dit is een ongeluk dat je van verre zag aankomen, aldus een woordvoerder. „Ouderen voelen zich, vaak meer dan jongeren, sociaal verplicht om te stemmen. Als dan blijkt dat die stemmen mogelijk niet worden meegeteld, telt dat heel zwaar voor deze mensen. We maken ons hier grote zorgen over.”

Het ministerie erkent na een dag vol klachten dat er problemen zijn met briefstemmen. „We hebben ook van een aantal gemeenten signalen binnengekregen dat er procedurele fouten zijn gemaakt bij het briefstemmen”, laat een woordvoerster van het departement weten.

Eerder schreef demissionair minister Ollongren (Binnenlandse Zaken) aan de Tweede Kamer dat van de eerste 400.000 briefstemmen die PostNL ontving, 2,5 procent ongeldig is verklaard. Het gaat in totaal om zo’n 10.000 stemmen. Fouten die nu nog worden ontdekt kunnen tot en met woensdag nog wel worden hersteld, maar dan krijgen kiezers een regulier stembiljet ter vervanging. Maandag, dinsdag en woensdag worden nog volop briefstemmen gecontroleerd.

Demissionair minister Ollongren heeft het briefstemmen onnodig chaotisch gemaakt, zegt parlementair verslaggever Valentijn Bartels in verkiezingspodcast De Stembus: