Nieuws/Binnenland
871732
Binnenland

Studentenstad Jena

Jaar van de Romantiek

2015 is door UNESCO uitgeroepen tot het Jaar van het Licht. Universiteitsstad Jena in de Duitse deelstaat Thüringen breidt het thema uit tot 'Romantiek, licht en oneindigheid'. Er komen exposities, theatervoorstellingen, concerten, lezingen en picknicks. Tijdens de donkerste dagen, die worden verlicht door het kerstfeest, vertellen de organisatoren over hun inspiratie en hun plannen.

De ideale Duitse kerstmarkt is er een tegen een historisch decor. Jena, dat op 600 kilometer van Amsterdam ligt, heeft er twee. Een met traditionele ambachten tegen de stadsmuur, de Johannestoren en de middeleeuwse buskruittoren. En een andere op het plein voor het Raadhuis, waar de glühwein vloeit, appels gedoopt in chocolade worden gegeten en traditioneel houtsnijwerk wordt verkocht van kinderspeelgoed tot kerstversieringen. Op de klanken van de blaaskapel, die kerstliedjes speelt, komen hier de liefhebbers van de ouderwetse kerstmarkt samen. Terwijl om de hoek de moderne markt is met een reuzenrad, kermisattracties en stands met truien en sokken.

 

 

Vroegromantiek

Tussen de twee uitersten van de 'weiche' en de 'starke' kerstmarkt woedt in Duitsland een kleine strijd. Jongeren en mensen met kinderen neigen naar de moderne versie waar meer te beleven is. Maar vaak hebben ze dan ook weer een verlangen naar de sfeer van de historische kerstmarkt. In Jena zijn ze niet anders gewend dan dat ze moeten schipperen tussen techniek en romantiek. Hier ontstond vlak voor 1800 de stroming van de vroegromantiek, een beweging van dichters, schrijvers en filosofen, waarbij vrouwen een voortrekkersrol hadden. Maar diezelfde stad werd centrum van de optische industrie en de natuurwetenschappen toen Carl Zeiss er in 1846 zijn bedrijf stichtte.

,,In de DDR-tijd werkte minstens een derde van de bevolking bij Carl Zeiss", zeggen Birgit Liebold en Jutta Thapaliya van het bureau Jena Kultur. De naam duikt ook overal op, van de voetbalclub FC Carl Zeiss tot de muziekvereniging. ,,Het optisch museum en het planetarium trekken jaarlijks veel bezoekers. Maar we hadden in 2008 al het Jaar van de Wetenschap en in 2016 staat de 200ste geboortedag van Carl Zeiss centraal. Vandaar dat we ons voor 2015 richten op de vroegromantiek, een thema dat ook beter aansluit op het Jaar van het Licht van UNESCO."

 

 

Icoon

We zitten in het 150-jaar oude restaurant met biergarten Gasthaus Zur Noll, dat vroeger afzetgebied was van het Nollendorfer bier. Sinds 18 jaar zwaait Andreas Jahn de scepter. Hij wordt als een icoon van deze kleine studentenstad beschouwd. Nederlanders zijn meer dan welkom. ,,Ik heb het vak geleerd van de Nederlandse chef-kok Maurice de Boer in Aken", zegt Hahn, die alle kerstspecialiteiten als eend, gans en rollade op de kaart heeft staan, maar uiteraard ook Thüringer rostbrat en bratwurst. Rond oud- en nieuw organiseert hij traditionele karpermaaltijden. Het is zo huiselijk bij Noll dat een groep vrouwen hun Wichtel-avond hier houden. Net als wij met Sinterklaas hebben zij lootjes getrokken en kerstcadeautjes voor elkaar gemaakt.

De gezelligheid van het 'Wichteln' heeft echter niks te maken met de 'geselligkeit', die de geleerde vrouwen van de vroegromantiek propageerden. In de literaire salons werd gediscussieerd over de rolverdeling tussen man en vrouw, die niet gebaseerd moest zijn op sentimentele liefde maar op gelijkwaardigheid en zelfontplooiing. De brieven van de vrijgevochten Caroline Bohmen, die ongehuwd een kind kreeg en tijdens haar huwelijk met een van de leiders van de beweging August Wilhelm Schlegel een relatie kreeg met de tien jaar jongere Friedrich Schelling, werden breed gedeeld en vormden een leidraad. ,,Om ook jonge mensen bij het speciale jaar te betrekken maken we gebruik van nieuwe communicatie-vormen als you tube, flashmobs en slamwedstrijden", zegt projectleider Margret Franz.

 

 

Porselein

De filosofe en sociologe, die is gepromoveerd op de vroegromantiek, is een van de sterke vrouwen van nu in Turingen. Dat geldt ook voor de Vanaf Jena is op een 400 meter hoge berg slot Leuchtenburg te zien. De charmante dr. Ulrike Kaiser heeft het eeuwenoude slot een nieuw tijdperk ingeleid met een spectaculaire show rond porselein. Het dal rond Jena, dat is uitgesleten door de rivier de Saale, is van geel kalksteen dat als ware oplicht. De naam Leuchtenburg verwijst naar het gele kalksteen dat als het ware oplicht. De vrouw van de dichter en schrijver Schiller, wiens tuinhuis in Jena door veel Nederlanders wordt bezocht, keek graag bij volle maan over de oplichtende heuvels. Ook de Leuchtenburg heeft zijn naam van Lichtburg daaraan te danken.

,,Ik ben gepromoveerd op de gevangenen die hier eeuwenlang zijn opgesloten," zegt Ulrike, ,,maar we zochten nog een onderwerp om het slot nieuwe glans te geven. Omdat Thüringen in het verleden de hoogste dichtheid aan porseleinfabrieken van de wereld had, hebben we kunstenaars gevraagd mee te denken aan een bijzondere presentatie van het 'witte goud', zoals porselein genoemd wordt. We zijn er heel trots op dat onder andere Michel J.Brown, een leerling van Daniel Libeskind, een stempel op onze presentatie heeft gezet." Door een en ander te combineren hebben we een spannende en ook esthetische belevenis kunnen neerzetten, die dit jaar is opengaan en nu al de Museumprijs van Thüringen heeft gewonnen."

 

 

Vaas

Bezoekers kunnen ingrediënten voor het maken van porselein afwegen, een blaasbalg aanjagen tot er in de oven een complete vaas verschijnt, maar ook genieten van een vorstelijk gedekte tafel, een animatie waarop kinderhanden zich een weg vechten door de geprojecteerde gerechten, en de fraai uitgestalde collectie porselein van het Slot bewonderen. ,,We hebben de Kaukasische ontwerper Alim Pasht-Han opdracht gegeven een vaas te maken van acht meter hoog waarop het ontstaan van onze geschiedenis wordt afgebeeld vanaf de oerknal via insecten, planten en dieren tot de mens. Die is hier vanaf 20 maart te zien", zegt Ulrike Kaizer, die om de verbouwing van het slot te begeleiden nog maar even bouwkunde is gaan studeren.

 

 

Een volkomen nieuwe opstelling heeft ook Kasteel Friedenstein in het nabijgelegen Gotha. Uit de hertogelijke familie Saksen-Coburg en Gotha stammen o.a. Leopold I van België en Albert, de man van koningin Victoria van Engeland. Het 17e eeuwse paleis is na een ingrijpende restauratie vorig jaar opnieuw ingericht met als uitgangspunt het 'Barokke Universum van Gotha'. De kunstkamers vol kostbaarheden, maar ook zalen met prachtige plafonds en parketvloeren zijn verbluffend. Bijzonder is het Ekhof-theater waarvan de 17e eeuwse machinerie nog helemaal intact is. Omdat de opgezette dieren uit het apart gelegen Hertogenlijk Museum een plaats hebben gekregen in een toren van het paleis, kan de prachtige verzameling schilderijen van o.a. Cranach, Durer en vele Hollandse meesters nu royaal in een eigen museum worden getoond. De hertogen verzamelden ook Meissen-porselein en objecten uit de Romeinse, Griekse en Egyptische oudheid. Omdat Slot Friedenstein omgeven wordt door de eerste Engelse tuin op het continent en je de kazematten kunt bezoeken, zijn het voorjaar en de zomer de aangewezen tijd om het kleine, maar vorstelijke Gotha te bezoeken. Het zien van een originele steek van Napoleon leidt misschien wel tot een bezoek aan het slagveld bij Jena, waar Napoleon in 1806 de Pruisen versloeg.

 

 

Reiswijzer

Jena, op zo'n 600 kilometer van Utrecht gelegen, is minder bekend dan grotere steden in Thüringen als Weimar en Erfurt. Omdat het een studentenstad is, is er veel vertier o.a. in de Wagnerstrasse, die de Kneipemeile wordt genoemd.

Door de ligging in de Saale-vallei leent de stad zich goed voor wandelen en fietsen. Je kunt zelfs helemaal rondom over de heuvels lopen (totaal 100 kilometer). Een wandeling naar Braugasthof Papiermuhle, waar o.a. het Jenear Bockbier wordt gebrouwen is aan te bevelen. Net als een wandeling in het Leutra-dal, waar bijna 30 verschillende orchideeen bloeien. Sinds dit jaar is er zelfs een autotunnel onder de A4 om de orchideeën te beschermen.

Info: www.jena.de, www.thueringen-entdecken.de, www.romantik-jena.de

Model voor Japanse markt

In het Japanse Sapporo worden op de kerstmarkt de beroemde braadworst en het houten speelgoed uit Thüringen verkocht. Thüringen staat erom bekend dat er veel kersttradities vandaan komen. Beroemd zijn de glazen kerstboomversieringen uit Lauscha, maar ook een kerstliedje als 'O heilige nacht' heeft zijn eerste tonen te danken aan een componist uit Weimar, Johannes Falk.

Erfurt

Een van de oudste en mooiste kerstmarkten van Duitsland wordt gehouden aan de voet van de imposante Dom van Erfurt. Naast de circa 25 meter hoge verlichte kerstboom op het Domplein is een kribbe met veertien bijna levensgrote handgesneden houtfiguren. Een andere attractie is de twaalf meter hoge kerstpiramide bij de entree van het Domplein waarin draaiende figuren de geschiedenis van Erfurt en het kerstverhaal verbeelden.

Weimar

In Weimar wordt het verlichte stadhuis elk jaar omgetoverd tot een grote adventskalender waar de Kerstman elke dag een luikje opent. De stad heeft tal van monumenten op de Unesco erfgoedlijst. De kerstmarkt strekt zich uit van het Theaterplein tot het historische marktplein.

Luascha

Luascha in het Thüringer woud beroemt zich erop de geboorteplaats te zijn van de glasgeblazen kerstboomversiering. Elk jaar wordt de Originaler Lauschaer Kugelmarkt gehouden, waar je de grootste verzameling glazen versiering kunt zien en ook hoe dat wordt gemaakt.

Eisenach/ Muhltal

Sprookjesachtig is de historische kerstmarkt rond Kasteel Wartburg in Eisenach met muziek, poppenspel en verhalenvertellers. En de langste kerstmarkt is een tocht van 7,8 km in het Muhltal langs zeven molens, waar Kerstmis steeds op een andere manier wordt gepresenteerd.

Info: weihnachtsland.thueringen-entdecken.de

Nuttige websites

www.gotha.de

www.leuchtenburg.de

www.stiftungfriedenstein.de

www.thueringen-tourismus.de

www.papiermuehle-jena.de

www.saalehorizontale.de