Nieuws/Binnenland
873903
Binnenland

Opinie

Vrijwilligerswerk: laat belang kind altijd voorop staan!

Wat je dochter gaat doen na het behalen van haar eindexamen? Een half jaar naar het buitenland, dat is helemaal zelfontplooiings-verantwoord tegenwoordig. Ze gaat vrijwilligerswerk doen in een kindertehuis in Afrika. Jouw kind dat kinderen gaat helpen. En opeens is daar de discussie: is vrijwilligerswerk met kinderen wel in het belang van de kinderen zelf? Karin van Mullem, maker van de documentaire Last Minute Weeshuis, licht haar visie toe. 

"Veelvuldig is afgelopen weken het onderwerp vrijwilligerswerk met kinderen in de media geweest. Gelukkig, want het is heel belangrijk dat er zo snel mogelijk iets gaat veranderen in de wereld van het ‘voluntourism’. Helaas valt me op dat de discussie soms niet inhoudelijk gevoerd wordt, maar of 'het vrijwilligerswerk nu wel of niet gedaan mag worden'.

In het belang van het kind

Allereerst wil ik aangeven dat ik een voorstander ben van vrijwilligerswerk in het algemeen, het is heel mooi dat mensen tijd en energie willen steken in het helpen van andere mensen. Maar juist omdat het zo’n mooie daad is, is het des te meer belangrijk dat het ook daadwerkelijk goed besteedde energie is en ook écht bijdraagt aan het doel dat we willen helpen.

Zelf heb ik een documentaire gemaakt: Last Minute Weeshuis. Hij is 13 november 2014 in première gegaan en het doel van de documentaire is om meer bewustwording te creëren over de vraag of vrijwilligerswerk wel in het belang van het kind is. De aanleiding hiervoor was dat vrijwilligerswerk met kinderen een steeds grotere trend werd, maar ook voor steeds kortere duur werd aangegaan met steeds grotere ‘idealen en doelen’. Iets wat helaas niet hand in hand gaat.

Vrijwilligerswerk schadelijk?

Daarnaast kwam vanuit de wetenschap steeds sterker naar voren dat het zelfs in sommige situaties schadelijk is voor de kinderen. Last Minute Weeshuis neemt je mee in deze wereld en vertelt het gecompliceerde verhaal van drie vrijwilligers op drie verschillende projecten met kinderen in Cuzco, Peru. De documentaire laat tevens de kant van de projecteigenaren en de kinderen zien. Opvallend was dat op geen van de projecten criteria worden gesteld aan de vrijwilligers.

Bovendien gaf een van de projecteigenaren aan dat er meer vrijwilligers zijn in Cuzco dan plekken waar vrijwilligers nodig zijn. Sommige kinderen hebben al honderden vrijwilligers voorbij zien komen en moeten elke week weer opnieuw afscheid nemen van iemand van wie ze eindelijk weer die liefde en aandacht kregen die ze zochten. De documentaire laat zien dat je niet zomaar ‘getraumatiseerde’ kinderen in een geheel andere cultuur kunt helpen. Ook moet de hechtingsproblematiek niet onderschat worden.

Onwenselijke systemen van kinderopvang

Tijd dus dat het beleid van vrijwilligersorganisaties onder de loep genomen wordt en de vrijwilligers realistischer kijken naar wat ze wel en niet kunnen doen, en ook kritisch tegenover de organisaties zijn.

Opvallend vind ik alleen in de reacties in de media dat er voor- en tegenstanders optreden en de ‘tegenstanders’ in deze discussie zich voelen aangevallen en reageren met: ‘het project waar ik was, is wel goed’, ‘goed doen mag ook al niet meer’, ‘het is goed voor de zelfontplooiing van de vrijwilliger’ etc. Het lijkt een welles-nietes discussie te worden over vrijwilligerswerk in het algemeen.

Maar daar gaat het niet om. Het gaat erom dat in onderzoeken naar vrijwilligerswerk met kinderen feitelijk naar voren komt dat de huidige vrijwilligersindustrie naast vele mooie resultaten ook veel negatieve effecten heeft op de kinderen die we willen helpen en zelfs onwenselijke systemen van kinderopvang in stand houdt of, nog erger, uitbreidt.

Het draait om hen, niet om ons

Het is natuurlijk niet leuk om te horen dat je iets heel goed bedoelt en het uiteindelijk niet goed uitpakt, maar om onze kop in het zand te steken bij deze discussie en alleen maar heel hard te roepen wat er allemaal wel goed is, lijkt me niet de gepaste reactie. Want dan draait het dus om ons, wij die denken dat ze onze hulp nodig hebben.

De discussie die zou moeten plaatsvinden, is wat er dan precies zo schadelijk is voor de kinderen? Hoe werkt hechtingsproblematiek? Hoe kunnen we wel helpen zodat het duurzaam is voor de kinderen en de families en gemeenschap eromheen? Hoe zorgen we dat het belang van het kind te allen tijde voorop blijft staan? Wat kunnen organisaties die vrijwilligers uitzenden doen om te voorkomen dat kinderen ‘geschaad’ worden? Hoe kan ik als vrijwilliger zorgen dat mijn hulp de juiste hulp is? Kortom, hoe verbeteren we vrijwilligerswerk met kinderen en zorgen we dat het altijd in het belang van het kind is, dat al de energie en het geld dat vrijwilligers erin stoppen niet verloren gaat?

Sta daarom als vrijwilliger voorop om te zorgen dat de wereld van vrijwilligerswerk met kinderen weer om de kinderen draait en wees kritisch in wat je kunt doen. Selecteer een vrijwilligersorganisatie die het belang van het kind voorop heeft staan, ook al moeten ze daardoor af en toe een nee verkopen.  

Karin van Mullem

Op de website van Last Minute Weeshuis vind je meer informatie die handvatten geven als je kind of jijzelf vrijwilligerswerk wilt gaan doen. Hier vind je ook de richtlijnen die opgesteld zijn door het Better Care Network Nederland. Of bekijk onze Facebookpagina.