Nieuws

Verkiezingen in VS

Status quo, balanceeract of loopgravenoorlog?

Amerikanen kiezen vandaag een nieuw parlement. De stemmers kunnen de politiek opzadelen met een status quo, een balanceeract of een loopgravenoorlog. Hoe kan de uitslag de economie in de VS beïnvloeden?

Bij de presidentsverkiezingen in de VS is de aandacht altijd veel groter, maar bij de zogenoemde 'mid-term elections' van vandaag staat er ook behoorlijk wat op het spel. Met name voor president Obama.

De Amerikanen kiezen vandaag een volledig nieuw Huis van Afgevaardigden (HvA, 435 zetels) en ongeveer een derde van de senaatszetels (36 van de 100). In het HvA hebben de Republikeinen nu al een meerderheid, in de Senaat zijn de Democraten nog de baas.

Slecht voor zittende president

De verwachting is dat de partij van Obama die meerderheid kwijtraakt. Niet alleen zijn de 'mid-terms' historisch gezien vaak slecht voor de zittende president, maar de cijfers zeggen ook dat het met name de meer conservatieve burgers zijn die komen stemmen bij dergelijke verkiezingen. Dat is in het voordeel van de Republikeinen.

Lees ook het achtergrondartikel van correspondent Herman Stam: Wordt Obama vleugellam?

Obama zelf reist al wekenlang het land door om Democratische kandidaten te ondersteunen en Democratische kiezers op te roepen om toch vooral te gaan stemmen.

 

De president heeft onder meer in de financiële wereld weinig vrienden gemaakt, door het tekenen van de zogeheten Dodd-Frank Act in 2010. Die wet luidde een serie hervormingen in voor de financiële sector.

De wet heeft ook financiële gevolgen voor de Democraten, zo blijkt uit cijfers van het onderzoekscentrum Center voor Responsive Politics Data. In 2006 en 2008 doneerder de effecten- en beleggingssector nog het meest aan Democraten, maar na 2010 kozen deze bedrijven de andere kant.

Beleggingssector doneert recordbedrag

Dit jaar doneerden bedrijven uit deze sector $169 miljoen, waarvan twee derde naar de Republikeinen is gegaan. Dat is het hoogste bedrag dat de sector ooit heeft uitgegeven aan een mid-term election, aldus het onderzoekscentrum.

Mochten de Democraten de Senaat 'kwijtraken', dan moet Obama dus opboksen tegen twee huizen met een Republikeinse meerderheid. Niet dat dat iets bijzonders is, zegt Philip Marey, VS-econoom van Rabobank. Hij becijferde dat van de 34 Congressen na de Tweede Wereldoorlog er 21 zo'n situatie kenden.

Einde aan wapenstilstand

Bovendien kan de president nog altijd een veto uitspreken over een wet die door beide huizen is aangenomen, benadrukt Marey. Vervolgens is er in zowel het HvA als de Senaat een twee derde meerderheid nodig om dat veto ongedaan te maken. De verwachting is niet dat de Republikeinen aan een dergelijke meerderheid zullen komen.

De grote vraag is dus vooral wat de partijen zullen aanvangen met de uitslag. Met beide delen van het parlement in handen, kunnen de Republikeinen het Obama extra moeilijk maken, zegt Marey. De uitslag kan het einde betekenen van de wapenstilstand die beide partijen eind vorig jaar hebben 'getekend', zegt hij.

En met de hoogoplopende discussie over het schuldenplafond nog in het achterhoofd, is dat geen opbeurende gedachte voor de Amerikaanse economie.

Samenwerking voor stabiliteit

Maar de uitslag kan ook juist leiden tot samenwerking tussen Obama en meer gematigde Republikeinen, zegt Marey. Dat zou ook uit het oogpunt van economische stabiliteit en verdere groei een betere optie zijn. Want onrust is een domper op het vertrouwen van Amerikaanse bedrijven en consumenten.

"Als de Republikeinen in beide huizen een meerderheid hebben, zullen ze zich toch ook 'gouvernementeel' moeten gaan opstellen, in plaats van alleen maar dwarsliggen." De 'Grand Old Party' zal mogelijk alvast wat willen opschuiven naar het midden, met het oog op de presidentsverkiezingen in 2016.

Pragmatische wetten of stokpaardjes

Marey: "Tegelijkertijd zal Obama zijn 'nalatenschap' als president willen beschermen. Hij denkt: wat moet ik met mijn laatste twee jaar, en zal wellicht zijn koers verleggen."

"Als beide partijen samen gaan werken aan pragmatische wetgeving, bijvoorbeeld over een belastinghervorming of investeringen in infrastructuur, dan is dat gunstig voor de economie. Als daar wetgeving over komt, vergroot dat in principe het groeipotentieel van de economie. Maar als beide partijen hun stokpaardjes blijven berijden, dan krijgen we dezelfde impasse als eerder."

Status quo of balanceeract

Voor de economie is het dus te hopen dat partijen een pragmatische samenwerking verkiezen boven een patstelling, besluit Marey.

Marey beschrijft in zijn vooruitblik naar de mid-terms naast een draaiboek waarbij de Republikeinen de Senaat overnemen nog twee andere scenario’s: een status quo en een balanceeract.

De uitslag kan namelijk ook nog leiden tot een voortzetting van de huidige wapenstilstand, als de Democraten de meerderheid in de Senaat behouden.

 

En het kan ook nog zijn dat de verkiezingen leiden tot een fifty-fifty verdeling in de Senaat. In dat geval geeft de voorzitter – nu de Democraat Joe Biden – de doorslag. Toch levert dat een balanceeract op, aangezien er maar één senator hoeft te zijn die met het andere kamp meestemt om de verhoudingen te doen kantelen. Volgens Marey leidt dat scenario het meest waarschijnlijk tot moddergooien over en weer.

ING-econoom Teunis Brosens ziet echter weinig gevolgen voor de economie. "Twee jaar geleden was het heel spannend, omdat we toen dicht tegen begrotingsonderhandelingen zaten, maar nu draait het allemaal wel in de VS."

'Vooral politiek van belang'

De positie van Obama wordt lastiger als de Republikeinen ook een meerderheid in de Senaat krijgen, beaamt Brosens. "Dan kunnen de Republikeinen nog duidelijker laten zien dat Obama niets gedaan krijgt."

"Maar uiteindelijk hebben de Republikeinen het destijds toch niet aangedurfd om de overheid failliet te laten gaan. Ik denk dat de uitslag van de verkiezingen eerder politiek van belang is, met het oog op de volgende verkiezingen, dan dat het tot hele grote beleidswijzigingen gaat leiden. Daarom denk ik dat de invloed op de economie beperkt zal zijn."