Nieuws

Ouderen zijn boos

De afgelopen weken is het kabinet Rutte 2 er in geslaagd om samen met de bevriende oppositie in snel tempo de Miljoenennota 2015 in elkaar te timmeren. Op Prinsjesdag, 16 september, wordt alles gepresenteerd en weten we wat ons te wachten staat. Zoals gebruikelijk ligt er al weer veel op straat, zoals het voornemen van het kabinet om te snijden in fiscale voordelen voor senioren.

Daarbij gaat het om een verlaging van de fiscale ouderenkorting, het schrappen van de ouderenkorting bij vermogen en een verhoging van de inkomensafhankelijke zorgpremie voor niet-werkenden. Deze uitgelekte voorstellen hebben nu al de woede gewekt van ouderenorganisaties en oppositiepartijen. Daarbij wijzen ze er ook op dat ouderen nog eens extra worden gepakt door het niet-indexeren van de pensioenen door de nieuwe pensioenregels. Op dit moment zijn de inkomenseffecten van deze voorstellen nog niet bekend, terwijl ze bovendien onderdeel zijn van een totaal pakket met een kleine belastingverlaging. Ook om die reden moet Prinsjesdag afgewacht worden of er reden voor kwaadheid is.

Wel valt nu al op te merken dat Rutte 2 niets heeft geleerd van de ouderenopstand in 2013 toen 50Plus met 16 zetels hoog in de peilingen stond. Deze partij vertolkte toen de gevoelens van veel ouderen dat de bezuinigingen en lastenverzwaringen vooral op de oudere generatie werd afgewenteld. De toenmalige boosheid werd ook gevoed door de opmerking van PvdA-fractieleider Samsom over rijke ouderen. Tijdens een bijeenkomst van het blad Libelle zei hij dat ouderen niet de enige zijn die de lasten van de economische crisis dragen. De PvdA-voorman merkte daarbij op dat bij een eerlijke verdeling van de bezuinigingspijn het redelijk is dat ook 50-plussers naar draagkracht een bijdrage leveren. Daarbij wees hij er op deze bevolkingsgroep gezamenlijk de beschikking heeft over 30 tot 40 procent van het totale particuliere vermogen in Nederland. Samsom kreeg toen niet alleen te maken met boze ouderenbonden, maar ook met ingezonden stukken in kranten en boze Twitter-berichten.

Kritiek van de oudere generatie

Voor de belangrijkste kritiek van de kant van ouderen op het kabinetsbeleid hoeven we niet te wachten op Prinsjesdag. Die is bekend en vatten we hier kort samen. Door de optelsom van maatregelen van Rutte 2 en vorige kabinetten krijgen veel ouderen te maken met een opeenstapeling van lastenverzwaringen. Een deel wordt bovendien getroffen door pensioenkortingen en forse bezuinigingen op de AWBZ. Daarnaast blijkt uit boze reacties dat veel spaarzame ouderen bang zijn dat ze in de toekomst eerst hun bezit, inclusief hun eigen huis, moeten opeten voordat de staat een bijdrage levert aan hun zorgkosten. Ook wordt er op gewezen dat steeds meer 50plussers de kans lopen om hun baan te verliezen en daarna niet meer aan het werk komen.

Ouderen beklagen zich ook over de ‘onbetrouwbaarheid’ van de overheid bij de vermogenstoetsen in de zorg. Op het moment dat de schatkist geld nodig heeft, worden die aangescherpt. Aan de andere kant worden werkenden aangespoord om zelf meer voor oudedagsvoorzieningen te sparen. En als ze gepensioneerd zijn, zien ze de vermogenstoets als een straf op prudent sparen. Bij veel kiezers ontstaat daardoor het beeld van een ‘onbetrouwbare’ overheid en een toenemende onzekerheid. Ze gaan daardoor nog meer op hun centen passen, terwijl het geld moet rollen om de economie weer aan de gang te krijgen.

Rutte 2 moet uit de verdediging komen

Het valt op dat Rutte 2 sinds de start ten opzichte van de oudere generatie in de verdediging zit. Er wordt vooral met cijfers geschermd en er op gewezen dat ouderen met lagere inkomens worden ontzien. Dat helpt niet en ook niet het verwijzen naar CBS-cijfers die laten zien dat de inkomens en vermogens van veel ouderen de afgelopen tien jaar aanzienlijk zijn toegenomen. Bij een toenemend aantal ouderen is het gevoel ontstaan dat ze bij het VVD-PvdA kabinet niet meer meetellen. Terecht of onterecht dat doet er niet toe, want de politieke praktijk leert dat je dit gevoel, deze beeldvorming, niet kan bestrijden met cijfertjes en inkomensplaatjes.

Het wordt hoog tijd dat Rutte 2 dit gevoel serieus gaat nemen. Hoe? In de eerste plaats moet bij het inkomensbeleid geen onderscheid worden gemaakt tussen jong en oud. Het gaat om draagkracht, niet om leeftijd. Daarnaast moet het kabinet, zoals we al eerder in een column hebben geschreven, zelf het initiatief nemen om alle klachten en bezwaren van de ouderengeneratie tegen het kabinetsbeleid op een rijtje te zetten. Daarbij moeten ook de cumulatieve effecten in beeld worden gebracht van het beleid van het afgelopen decennium inclusief eventuele ontmoedigingseffecten van sparen voor de oude dag en zorg. Vervolgens gaat het kabinet met vertegenwoordigers van ouderen rond de tafel zitten, bespreekt de uitkomsten en staat open voor kritiek en suggesties voor beleidsmaatregelen. Langs die weg kan de coalitie van VVD en PvdA een poging doen ouderen duidelijk te maken dat ze wel degelijk meetellen. Prinsjesdag is een mooi moment om dat kenbaar te maken.