Nieuws

Leveranciers schoolfruit halen eind van de zomer niet

Staatssecretaris Dijksma laat fruithandel bloeden

Terwijl de eerste schoolvakanties deze week beginnen, is het nog niet duidelijk of de schoolfruit-programma’s volgend schooljaar kunnen doorgaan, ondanks dat er meer geld is vanuit Brussel. Een enkel Europees regeltje zit dat in de weg.

Al jarenlang wordt door de Nederlandse overheid op ongeoorloofde wijze subsidie toegekend. Vorige week meldde staatssecretaris Sharon Dijksma dat in verband daarmee Brussel 3,8 miljoen euro aan schoolfruitsubsidie terugvordert. En daarmee staan nu de vier grote schoolfruitleveranciers op omvallen. Geen van de vier zal het eind van deze zomer halen. Zoveel is al duidelijk.

Inmiddels zijn ambtenaren van het ministerie van Economische Zaken en de leveranciers van schoolfruit al maanden aan het bekvechten, bij wie de schuld ligt.

Groente en fruit uitdelen

Feit is dat in 2010 het ministerie van Economische Zaken, het Productschap Tuinbouw en enkele fruithandelaren het programma om groente en fruit uit te delen in klassen van het basisonderwijs een succes is. Er is voor alle Europese lidstaten geld vanuit Brussel beschikbaar. In alle landen verdubbelt de nationale overheid dat bedrag, maar in Nederland heeft het kabinet daar geen trek in. Er wordt aan het bedrijfsleven gevraagd of ze dat willen financieren. Tot zover geen vuiltje aan de lucht.

Jasper van Roon is een van de ondernemers die toehapte. De Brusselse regeling voorziet in twintig weken fruit. Scholen krijgen dat gratis. Daarna verplichten zich om twintig weken door te gaan met schoolfruit. ,,Die laatste twintig weken maken het voor ons rendabel", legt hij uit.

Protocol met overheid

Op initiatief van Economische Zaken en het Productschap werden afspraken gemaakt met enkele ondernemers, waaronder Van Roon en Casper van der Put. Alle deelnemende handelaren tekenen een protocol met de overheid. En daarin wordt een klein vertaalfoutje gemaakt waar het gaat om het opeisen van de subsidiegelden. Dat kan pas als alle facturen door de handelaren zijn betaald. Geen dag eerder. In de Nederlandse afspraken wordt daar echter met geen woord over gerept.

Maar wie de boeken inziet, kan constateren dat volgens de officiële Europese regels de handelaren enkele weken te vroeg zijn met hun declaratie. Tweeëneenhalf jaar geleden komt een ambtenaar van het ministerie daar achter, maar deelt die informatie niet. Pas in de afgelopen maanden is daarover door het ministerie gecommuniceerd. En is ook meteen de subsidieverstrekking stopgezet.

Die simpele vertaalfout dreigt nu de schoolfruitleveranciers te nek om te draaien.

NVWA

Of alle met het Productschap en ministerie gemaakte afspraken goed werden nageleefd door de fruithandelaren, wordt strikt gecontroleerd. Niet alleen het Productschap controleert de betreffende leveranciers. Ook voedsel- en warenautoriteit NVWA checkt alle boeken. Steeds werd daarbij een akkoord gegeven omdat de administratie van de bedrijven precies volgens de afspraken is ingericht. En of dat nog niet alles is, beoordeelt daarna de Audit Dienst Rijk de boeken ook nog eens. De achterliggende gedachte daarvan is dat slechts daadwerkelijk gemaakte kosten recht hebben over gemeenschapsgeld.

De schoolfruit-affaire is een schoolvoorbeeld van ambtelijk falen, zo vindt voedseldeskundige Dick Veerman van Foodlog. ,,Uiterst pijnlijk is dat Economische Zaken al 2,5 jaar lang op de hoogte van de verkeerde interpretatie van de Nederlandse vertaling, maar zonder daar ook maar één leverancier van op de hoogte te brengen, doorgegaan is met de zelf bedachte werkwijze."

Twijfels over regeling

Mede als gevolg van een uitspraak van de Haagse voorzieningenrechter die vorig jaar twijfels uitte over de afgesproken regeling, en laat weten dat de schoolfruitleveranciers, volgens de door ons land omzeilde Europese regels, te vroeg bij EZ declareren. ,,Bij alle controles was duidelijk dat er er nog openstaande debiteuren waren", stelt de rechter.

Sindsdien weigert het ministerie de subsidie uit te keren aan de leveranciers van het schoolfruit. Naar Brussel kan Dijksma nu zeggen dat de affaire opgelost is.

'Zelf verantwoordelijk'

Daarbij stelt Dijksma in de brief aan de Kamer ,,dat van organisaties die gebruik maken van Europese subsidies verwacht mag worden dat zij zichzelf op de hoogte stellen van de Europese subsidievoorwaarden die van toepassing zijn. En dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor de naleving van deze voorwaarden."

,,Op zichzelf is deze stelling van Dijksma juist", reageert Van Roon. ,,Ware het niet dat in dit geval het Productschap en de NVWA in een gecertificeerd rapport de handelswijze heeft goedgekeurd. Zo’n man van de NVWA loopt twee weken rond op je bedrijf."

Geen terugkoppeling

Drie weken geleden, op een bijeenkomst op 18 juni, geeft een ambtenaar de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (onderdeel van EZ) toe dat er met de leveranciers niet is gecommuniceerd in circulaires en protocollen dat de afgepsroken manier van werken onjuist was en daar er geen terugkoppeling hierover is geweest naar de leveranciers. Een andere ambtenaar zegt dat ook bij EZ niet werd getwijfeld aan de Nederlandse regeling.

Toch moeten de ondernemers bloeden. ,,Met andere woorden", zegt Van der Put. ,,De overheid mag wel de regels aan de laars lappen. Protocollen en circulaires ondertekenen. Maar daar is een ondernemer dan volledig schuldig aan."

'Poot uitgerukt'

Veerman: ,,Willens en wetens wordt de schoolfruitleveranciers door het ministerie nu een poot uitgerukt. Sterker nog: het ministerie lijkt inmiddels op zoek gegaan naar vervangende fruithandelaren in plaats van het conflict op te lossen."