Vrij/Uitgaan

Jonas Bonnier beschrijft de spectaculaire roofoverval op een gelddepot in Stockholm

Ongelooflijke overval per helikopter

Jonas Bonnier

Jonas Bonnier

Appendix Fotografi

Of de piloot het gebouw nog iets dichter kan benaderen, vraagt de Zweedse schrijver Jonas Bonnier. Het toestel zwenkt en het hekwerk op het dak van het pand in zuidelijk Stockholm komt haarscherp in beeld. Het is de meest zichtbare maatregel die getroffen is na de spectaculaire misdaad waar Bonniers roman om draait: de overval op dit gelddepot per helikopter.

Jonas Bonnier

Jonas Bonnier

Appendix Fotografi

Vier jonge mannen, één droom en de geldroof van de eeuw, luidt de ronkende ondertitel van Helicopter Heist dat deze week in het Nederlands verschijnt. Op 23 september 2009, om kwart over vijf in de ochtend, pleegde het viertal, afkomstig uit de buitenwijken van de Zweedse hoofdstad, de geruchtmakende overval. Ze landden op het dak van het streng bewaakte gelddepot, sloegen gaten in het glazen atrium en daalden met lange ladders af naar de telkamers. Met postzakken vol Zweedse kronen, ter waarde van miljoenen euro’s, gingen de daders er in het gestolen toestel vandoor terwijl het op de grond al blauw zag van de politie. Binnen enkele maanden werden de daders plus een aantal handlangers opgepakt. Gevangenisstraffen tot zeven jaar volgden. Inmiddels is iedereen weer op vrije voeten.

Vanaf zijn zitplaats schuin achter de piloot wijst de 55-jarige Bonnier, voormalig CEO van het machtige, gelijknamige Zweedse uitgeefconcern, op een blauw gebouw op spuugafstand van het gelddepot: „Kijk, daar is het politiebureau.” Een bewijs van de brutaliteit van de stunt van de vier hoofdverdachten Charbel Charro, Saha Kadhum, Mikael Södergran en Goran Bojovic die met een nepbom bij de hangar de snelle inzet van een politiehelikopter voorkwamen en met spijkerkettingen op de toegangswegen ervoor zorgden dat de eerste toegesnelde politiewagens hun banden aan flarden reden.

Binnen enkele minuten cirkelen we boven het meer waar de zakken met geld vanaf de heli in een boot werden gedropt, vervolgens schieten de bossen rondom Stockholm onder ons door. Hier ergens werd later op die bewuste ochtend de verlaten Bell 206 Jet Ranger van de overval aangetroffen.

YouTube stond nog in de kinderschoenen, maar de roof was onder meer zo sensationeel omdat de overval werd geregistreerd door bewakingscamera’s, en de beelden waren nagenoeg live op internet te volgen, legt Bonnier voor het rondje in de lucht uit in zijn kantoor. Zelf was hij destijds vermoedelijk druk met excel sheets en key notes, vertelt hij met een lach. „Ik was nooit zo geïnteresseerd in misdaad. Tot iemand van kantoor twee jaar geleden opperde dat mijn volgende boek over deze zaak zou moeten gaan. En me vroeg of ik een van de overvallers wilde ontmoeten. In deze kamer maakte ik kennis met Goran en ik werd bijna verliefd op die man. Dit is iemand die in twee minuten 52 ongelooflijke verhalen te vertellen heeft. Ik wist: dit is een figuur waarbij ik niks hoef te overdrijven. Ik krijg op een presenteerblaadje alle ingrediënten voor een prachtig verhaal aangereikt.”

Wat niet wil zeggen dat Bonnier zich strikt aan de feiten houdt in de 444 pagina’s. Het klopt dat de Servische politie een tip kreeg over de plannen en de collega’s in Stockholm nog heeft ingeseind. Maar verscheen de jonge vader Saha daadwerkelijk regelmatig met zijn baby op de arm op bijeenkomsten en verschoonde hij echt tijdens het aanschaffen van een kalasjnikov een poepluier? Was de hoofdinspecteur, belast met het onderzoek, een aantrekkelijke vrouw die zelden slaapt? Een door haar verleden getormenteerde heldin, zoals we die kennen uit series als The Bridge en The Killing? Bonnier doet er op dit punt het zwijgen toe.

Netflix heeft plannen voor een film gebaseerd op Helicopter Heist, met onder meer Jake Gyllenhaal. Niet onlogisch, de stunt werd destijds al omschreven als ’on-Zweeds, van bijna Hollywood-achtige proporties’. Ligt verheerlijking van de daders niet op de loer? „Noem me naïef of romantisch, maar ik ben ervan overtuigd dat niemand slecht wordt geboren”, legt Bonnier uit. „Er zijn omstandigheden die je op het slechte pad kunnen brengen. De roof was een misdaad, maar de daders zijn gepakt en hebben jaren vastgezeten. Nu krijgen ze een tweede kans, zo zit de samenleving in elkaar. Sinds ik dit boek heb geschreven, hebben meerdere criminelen me gevraagd hun verhaal op te pennen, maar daar heb ik geen zin in.” Dit is een verhaal apart, wil hij maar zeggen. Hij had wel meer kritiek op dit punt verwacht. „Wat meespeelde is dat bij de overval niemand is verwond, en het geld van spaarfondsen afkomstig was, niet van particulieren. Zelf vind ik dat ik de overvallers niet idealiseer, maar ik geef ze wel een menselijk gezicht. Ze komen niet over als gladde schurken, het zijn geen George Clooneys”, zegt hij verwijzend naar de overvalfilm Oceans Eleven.

Twee voor de overval veroordeelde mannen, Charbel Charro en Goran Bojovicze, schuiven ’s avonds aan in een restaurant, vlakbij Bonniers kantoor. Charro vertelt dat iedereen hem altijd naar het buitgemaakte geld vraagt. „Het is veilig, de politie heeft het nooit gevonden”, zegt hij op raadselachtige toon. „Het was slecht van ons, maar ik heb er geen spijt van. Hooguit dat ik mijn familie ermee pijn heb gedaan. Ik zal nooit meer iets crimineels doen. Ik werk nu in het vastgoed. Ik ben veertig en single, maar wil wel snel een gezin stichten. En dan heb ik een mooi verhaal om mijn kinderen te vertellen. Elke dag rijd ik op weg naar mijn werk langs het gelddepot. Dan kijk ik altijd even omhoog en moet lachen.” Binnen de gevangenis was onder medegedetineerden groot ontzag voor de mannen, vertelt hij. Dat gold ook voor de vrouwelijk rechercheur die hem tijdens zijn eerste verhoor ondervroeg. „Ze kende me al van kleinere vergrijpen uit mijn jeugd. Toen ik tegenover haar zat zei ze voor het officiële deel: ’Ik moet eerlijk zeggen: goed gedaan.’”

Bojovic stelt dat het leven voor velen buiten de cel ook een gevangenis is. „Zij leiden elf maanden per jaar een voorspelbaar bestaan om een maand per jaar te doen waar ze pas echt zin in hebben. Ik hou te veel van het leven om het zo te doen. Maar ik heb mijn vriendin, die vier jaar op me heeft gewacht, beloofd dat ik niks crimineels meer zal doen.” Hij heeft haar Helicopter Heist laten lezen, in de hoop dat ze beter begrijpt hoe hij in elkaar steekt. Nee, zelf gaat hij het niet lezen. ,,Ik lees liever boeken waar ik nog wat van kan leren.”