3021609
Vrij

Flamenco Biënnale

Complex en opzwepend: maak kennis met flamenco

Complex en opzwepend: Patricia Guerrero is een van de sterren tijdens de Flamenco Biënnale.

Complex en opzwepend: Patricia Guerrero is een van de sterren tijdens de Flamenco Biënnale.

Castagnetten, noppenjurken, gestamp met de voeten... olé! Welkom in de emotionele wereld van de flamenco. Grote sterren en jonge talenten verzamelen zich vanaf vrijdag in Nederland en België voor de Flamenco Biënnale.

Complex en opzwepend: Patricia Guerrero is een van de sterren tijdens de Flamenco Biënnale.

Complex en opzwepend: Patricia Guerrero is een van de sterren tijdens de Flamenco Biënnale.

Amper drie jaar oud was zij toen ze voor het eerst op de planken stond en flamenco danste. Niet zo gek, want het is Patricia Guerrero (28) met de paplepel ingegoten: haar moeder die flamencodanseres en -lerares is, leerde het haar op jonge leeftijd. Guerrero groeide bovendien op in de wijk Albaicín in de Spaanse stad Granada, waar flamenco een belangrijk onderdeel van de cultuur is.

Voor Guerrero was altijd al duidelijk dat ze danseres wilde worden. Het is haar passie, haar leven. „Flamenco is wie ik ben”, zegt ze gepassioneerd. „Mijn moeder heeft mij die liefde bijgebracht. Als klein meisje was ik altijd aan het dansen. Vriendjes en vriendinnetjes speelden buiten, maar voor mij stond dansen gelijk aan spelen.”

Tijdens haar jaar tienerjaren namen haar ouders haar mee naar Sevilla, de bakermat van de flamenco, waar zij les kreeg van de in Spanje beroemde dansers Belén Maya en Andres Peña. Ze besloot er te gaan wonen om zich volledig aan de gepassioneerde dans te wijden.

Nu wordt Guerrero als een van de grootste flamencotalenten ter wereld gezien. Tijdens de aankomende editie van Flamenco Biënnale van 18 januari tot en met 10 februari, overal in Nederland en België, brengt zij een ode aan haar grote liefde.

De Nederlandse Ernestina van de Noort (55), directeur en artistiek leider van dit festival, is trots dat de jonge Spaanse op haar event staat. „Guerrero heeft een expressieve dansstijl waarmee ze altijd weer verschillende emoties laat zien. Ze won op de Biënnale in Sevilla van 2016 de prijs voor beste voorstelling en sindsdien is haar ster rijzende.”

Opzwepende ritmes

Toen de festivaldirecteur als begin twintiger voor het eerst op vakantie naar Andalusië ging, maakte zij in een bar kennis met het muziekgenre en de bijbehorende dans. Ze raakte meteen gefascineerd. „Ik ben gek op zang, dus ik was betoverd door dat ge-ai-ai-aii, wat zeker in het begin heel moeilijk is te begrijpen”, vertelt hispaniste Van de Noort. „Tegelijkertijd vond ik de complexe en opzwepende ritmes van de muziek interessant. Ik wilde er alles over leren.”

Van de Noort bezocht in die tijd allerlei flamencofestivals in Andalusië. Mooie zomeravonden waren dat, herinnert zij zich. „Die begonnen om tien uur ’s avonds en gingen tot vier uur ’s nachts door. Altijd een bijzondere happening.”

Ook ging zij op dansles in Madrid. „Dan deed de leraar iets voor en moest je het maar gewoon nadoen. Ik ging er met volle overtuiging voor. ’s Ochtends braaf naar de universiteit waar ik Spaans studeerde en ’s middags, wanneer ik vrij was, naar dansles.”

„Maar na jaren te hebben gedanst, ben ik ermee gestopt”, zegt Van de Noort. „Flamenco is moeilijk, zeker voor een buitenlander. Je kan als Nederlandse een goede flamencodanser worden, maar je wordt nooit zo goed als een Spanjaard. Dat frustreerde mij.”

Volgens haar gaan vrijwel alle buitenlandse leerlingen door bepaalde fases heen. „Eerst word je heel erg verliefd op flamenco, dan duik je er dieper in en vervolgens komt de frustratie. Omdat het zo moeilijk is om de bewegingen van je voeten, je handen én je hoofd, tegelijkertijd, met de zang en het gitaarspel te timen”, legt ze uit.

„De danser en muzikant moeten goed op elkaar zijn ingespeeld. Traditionele flamenco kent een strakke formule: je moet bepaalde bewegingen op een bepaalde manier en op een bepaald ritme uitvoeren. Maar als je die codes eenmaal beheerst, kun je vrij improviseren.” Dán wordt het volgens Van de Noort pas echt interessant. „Maar voordat je de codes kent, ben je minstens vijftien jaar verder...”

Emoties

Of je nou een professional bent zoals Guerrero, een liefhebber zoals Van de Noort of een leek: flamenco dóet iets met je, zegt de Biënnale-directeur. „Ook al versta je de teksten niet, je voelt altijd de emoties die de artiesten uitdragen: vreugde, maar ook woede, angst en verdriet. Flamenco gaat altijd over het leven en primaire emoties die iedereen begrijpt.”

Flamenco is vaak een vat vol tegenstrijdigheden. „Als er iets verdrietigs in de flamencogemeenschap gebeurt, wordt er een vrolijk ritme gebruikt om de ellende te vergeten. Dan wordt weliswaar over het overlijden van moeder gezongen, maar op een opzwepend ritme.”

Flamenco kent een lange geschiedenis en is rond 1800 ontstaan uit een smeltkroes van invloeden. „Veel mensen denken dat het zigeunermuziek is, maar dat klopt niet helemaal. Er zitten wel zigeunerinvloeden in, evenals Arabische, joodse en Noord-Afrikaanse invloeden”, weet Van de Noort.

In het begin was flamenco vooral muziek. „Veel boeren in Andalusië trokken zich vroeger na een lange dag hard werken op het land terug in de schuur. Om elkaar te vermaken, zongen ze over hun leven. Flamenco was een gemeenschapskunst die mensen met elkaar verbond. Daarna groeide deze volkscultuur langaam uit tot kunstvorm en kwam de dans erbij. In barretjes, café cantantes in grote steden als Sevilla, vonden de eerste flamenco-optredens plaats en zo verspreidde de dans zich door heel Andalusië.

Het stereotype beeld van castagnetten, danseressen met bloemen in het haar en opvallende jurken stamt uit de jaren 60 en 70. Dat moest het patriottisme aanwakkeren en het toerisme aanmoedigen. „Maar wereldwijde aandacht kreeg de dans begin jaren 80 dankzij de flamencofilm Carmen. In die tijd raakte ik, en vele andere buitenlandse meisjes met mij, verliefd op de flamenco.”

Die liefde wil Van de Noort overbrengen met Flamenco Biënnale waar artiesten de traditionele vorm eren, maar waar vooral moderne stijlen en vormen zijn te zien. „Ik wil niet alleen het clichébeeld laten zien; op het festival combineren we flamenco met muziekstijlen als jazz, klassiek, barok en oosterse muziek.”

„Het mooie is bovendien dat het interactief is. Stilletjes genieten is er niet bij. Het publiek hoort juist kabaal te maken”, zegt Van de Noort. „Hoe meer rumoer in de zaal, des te beter. De artiesten willen juist dat er ’Olé!’ wordt geroepen. Want dan springt de vonk over tussen muzikant, danser en toeschouwer. Dat zorgt voor verbondenheid en dat is waar flamenco om draait.”

Flamenco Biënnale

Flamenco Biënnale vindt plaats van 18 januari t/m 10 februari 2019. In Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Den Haag, Eindhoven, Maastricht, Amersfoort, Groningen, Purmerend, Antwerpen en Gent kunt u niet alleen voorstellingen, maar ook workshops, lezingen en zelfs flamenco-yogalessen bijwonen.

Patricia Guerrero is tijdens het festival in Utrecht (24 januari), Den Haag (26 januari) en Maastricht (27 januari) te zien met haar eigen show Distopía. Ook treedt Guerrero op als special guest bij de voorstelling van Dani de Morón en geeft ze een openbare masterclass aan twee getalenteerde Nederlandse danseressen in de Openbare Bibliotheek Amsterdam op 29 januari.

Meer info en data: flamencobiennale.nl