Nieuws/Vrij

Buitengewoon beklemmend

Filmrecensie: The look of silence

In The look of silence borduurt de Amerikaanse cineast Joshua Oppenheimer voort op zijn meesterlijke film The act of killing. In die even schokkende als briljante documentaire liet hij leden van Indonesische doodseskaders de moorden ensceneren die zij in de jaren zestig pleegden op tegenstanders van het Soeharto-regime. Nu stuurt hij zulke daders een nabestaande van één van de miljoenen slachtoffers op hun dak.

Qua onderwerp mogen de films dan in elkaars verlengde liggen, de stijl is anders. Ook kunnen ze los van elkaar worden gezien. In The look of silence maken we kennis met Adi, wiens broer als ‘communist’ werd vermoord, vlak voordat hij zelf werd geboren. Oppenheimer brengt hem in contact met daders die hij zelf als filmmaker al eerder ontmoette. Door zijn diensten als opticien aan te bieden, raakt Adi met hen in gesprek en brengt dat op de gruwelijkheden van weleer.

De reacties lopen uiteen van vijandigheid tot trots, van verdedigend tot schijnbaar onverschillig. Adi hoopt op rekenschap, maar krijgt dat eigenlijk van niemand. De manier waarop hij het gesprek stuurt, de vasthoudendheid waarmee hij doorvraagt en de wijze waarop de moordenaars reageren, leveren mateloos fascinerend materiaal op. Oppenheimer brengt tussendoor ook Adi’s hoogbejaarde ouders in beeld, die door hun grote verlies eigenlijk net zo zeer slachtoffer zijn als hun vermoorde zoon.

Het kritische onderzoek van Adi en Oppenheimer is niet zonder gevaar, want de daders hebben nog altijd de macht of worden erdoor gedekt. Dat geeft deze bijzondere docu een sfeer van urgentie en steeds verder oplopende spanning. The look of silence schetst zonder opgelegd oordeel een ontluisterend beeld van doodgewone mensen met bloed aan hun handen. Adembenemend, op een buitengewoon beklemmende manier.