Wat U Zegt/Columns
107787
Columns

Opinie

Bevolkingsgroei in Afrika catastrofaal

De eerste keer dat ik van honger in Afrika hoorde, was ik een kind. Er woedde oorlog in een deel van Nigeria dat Biafra heet. Biafra werd een begrip door de afgrijselijke beelden van kinderen met gezwollen hongerbuiken, beelden die zich in ons collectieve geheugen brandden. Talloze acties zouden volgen.

Toch zal er geen einde komen aan de Afrikaanse honger zolang Afrikanen niet de bron dempen van wat hen momenteel kwelt: catastrofale bevolkingsgroei.

De bevolking van Nigeria groeide van 45 miljoen in 1960 naar 192 miljoen in 2017. Naar wordt gevreesd zal in 2050 de bevolking van Nigeria een kleine 400 miljoen mensen bedragen. 62 procent van de bevolking is jonger dan vijfentwintig. Een vrouw baart gemiddeld meer dan vijf kinderen.

Niet alleen Nigeria maar het Afrikaanse continent als geheel heeft zo’n bevolkingstoename doorgemaakt. In 1950 bestond de totale bevolking van Afrika uit 229 miljoen mensen. Nu zijn dat 1246 miljoen mensen. De bevolking van Afrika zal doorgroeien naar meer dan 2 miljard in 2050 en naar 4 miljard in 2100.

Ter vergelijking: de Nederlandse bevolking groeide van 11,5 miljoen in 1960 naar 17 miljoen in 2017. 28 procent van de bevolking is jonger dan vijfentwintig. Een vrouw baart gemiddeld minder dan twee kinderen. Als Nederland de groei van Afrika had ondergaan, waren er nu 57 miljoen Nederlanders geweest – de gevolgen laten zich raden.

Afrikanen met lef zijn onderweg naar de stranden van Libië, waar geen centrale overheid bestaat. Europa, met een stabiele of krimpende bevolking en een revolutie van robottechnologie, heeft geen plaats voor niet- of laagopgeleide immigranten. Maar het contrast in welvaart tussen Afrika en Europa is gigantisch en dus zal de druk op de grenzen van Europa alleen maar toenemen.

In 1960 had Zuid-Soedan, waarvoor Giro555 geld ingezameld heeft, een kleine 3 miljoen inwoners. Nu zijn het er meer dan 11, een toename met factor 4. Soedan als geheel ging van naar 7,5 naar 42 miljoen inwoners. Jemen, op het Arabisch Schiereiland, ook een land waarvoor geld is ingezameld, had in 1950 4,4 miljoen mensen. In 2017 meer dan 28 miljoen.

Deze bevolkingsexplosies, die veel jongemannen voortbrengen die niet sterven door ondervoeding maar geen kans hebben op een respectvolle plaats in hun samenleving, leiden per definitie tot geweld. Wat de situatie verergert, zijn tribale en stammenidentiteiten, die het ontstaan van burgerlijke samenlevingen onmogelijk maken en corrupte kleptocratieën bevorderen.

De frustraties vormen een ideale voedingsbodem voor het ontstaan van criminele bendes, opstandige milities, en vormen van gewelddadig gedrag die gelegitimeerd worden door een hoger, religieus doel, zoals de islam (er zijn ook gewelddadige christelijke groeperingen zoals de Lord’s Resistence Army in Oeganda).

In woestijnachtige omgevingen (niet alleen daar) leidde bevolkingsgroei tot onaanvaardbare situaties. De toepassing van moderne landbouwtechnologieën mislukt te vaak door het gebrek aan geld, opleiding en door het ontbreken van een individualistische cultuur die het persoonlijke welzijn boven loyaliteiten aan de stam of de ’extended family’ plaatst.

Tot voor kort waren de streken waar honger heerst pastoraal. De bevolkingsgroei heeft geleid tot uitputting van de mogelijkheden van het traditionele pastorale leven en tot explosieve groei van de stedelijke bevolking. Niet zozeer klimaatverandering heeft tot de huidige honger geleid, zoals Giro555 en anderen stelden, maar overbevolking en daarmee uitputting van de bestaande herders- en landbouwculturen, gevolgd door geweldsuitbarstingen.

Vorig jaar schreef de Financial Times: „In Tanzania, waar de bevolking sinds de onafhankelijkheid vervijfvoudigd is van 10 miljoen naar nu 55 miljoen, gebruikt 70 procent van de boeren niets moderners dan een spade. De bevolking van Tanzania kan in 2035 verdubbeld zijn.”

De krant gaf nog een ander voorbeeld: Niger, een land met extreme droogte en honger. Daar heeft een vrouw gemiddeld 7,6 kinderen. De bevolking zal tussen nu en 2050 toenemen van 17 naar 55 miljoen. Het aantal Afrikaanse steden met mega-aantallen inwoners zal toenemen van 56 nu naar 100 in 2030. En de helft van alle stedelijke inwoners woont in sloppenwijken, ’informal settlements’ genoemd.

Ontwikkelingshulp heeft, gezien deze onverbiddelijke context, weinig effect, ook al is het humaan om dergelijke hulp te blijven voortzetten. Maar er moet heel veel meer gebeuren, vooral in cultureel opzicht. Diepgaande revoluties moeten plaatsvinden om honger uit Afrika te bannen. Overbevolking, tribalisme, gebrekkige educatie, bijgeloof, en honger, hangen in Afrika hecht met elkaar samen; waar moeten de Afrikanen beginnen? Bij educatie? Repressieve bevolkingspolitiek? Wij, voormalige imperialisten, kunnen dat niet van buitenaf opleggen. Hoe kan een dergelijke omwenteling in het gedrag van zoveel mensen met zoveel verschillende culturele identiteiten worden bewerkstelligd?

Er zijn tekenen van hoop, er is economische groei – maar niet genoeg om de gevolgen van de gigantische bevolkingstoename op te vangen. Naar verwachting zal in 2035 de helft van alle jongeren die wereldwijd de arbeidsmarkt betreden, in Afrika leven. ’You ain’t seen nothing yet.’